Page 973

شماره (اول) سال دوم حکمت و فلسفه (۹) مختلف بروز میکند که در عصر دیگر وجود نداشته پس از اینجا فهمیده میشود که فرق اساسی که در افکار فلاسفر جدیده موجود است چه خواهد بود؟ البته که غیر از علم و عمل دیگر چیزی نخواهد بود اما فرق این است که بعضی از فلاسفر طرفدار علم اند و میگویند از علم، عمل پیدا می شود و برخی از ایشان بر خلاف این حزب بوده طرفدار عمل اند و باین عقیده میباشند که علم از عمل پیدا می شود. به طرفداری حزب اول حزبهای ذیل موافقت دارند : Intellectualist Rationalist ، Positivilst به طرفداری حزب دوم حزبهای ذیل موافقت دارند Pragmatist Tadeist Intuillonist فرقه دوم حزب اول باین فکر اند که عمل نمیتواند با سائینس و تجربه ملحق شود اگرچه عمل بر تجربه مستند است بلکه عمل اساساً نتیجه سائینس است مثلا بوسیله فنون نظری (یعنی فنون است که سائینس را عملا در تطبیقات می آورد) رابطه را که بین سائینس و اخلاق موجود است ظاهر میکنند و اخلاق غیر از يك فن نظری دیگر حیث مستقلی را دارا نیست یعنی تخنيك سجايا Moeur که نتایج سائینس سجایا و اجتماعیات را برای رهنمایی بشر در تطبیقات میآورد و به پهلوی این حزب حزب دیگر نیز تقریباً موافق باین حزب موجود است که اینها در انسان علمی و یا انسان عملی باستثنای عقل سالم دیگر چیزی نمی بینند. و برای اینها عمل عبارت از يك نتیجه آزادی عقل است و بس. حزب ثانوی آن خصوصاً از Ragmatist (پراگما تیزم) انگریز و امریکه تشکیل یافته است از عقیده اینها چنین فهمیده میشود که سائینس يك مجبوریت است که در استحصال احتیاجات مادیه به مصرف می رسد. و این نظریه شان فقط به همان نظریاتیکه یونانی ها در فن داشتند موافقت میکند و باز میگویند که شناخت اساس فعالیت، تنها در سائینس منحصر نگردیده در منابع بالاتر آن که علم و عمل هر دو از آنجا خارج میشود جستجو شود، یعنی در قوه داخلیه طبیعیه، که منبع نشو و نما است و هکذا در قوه کشفیه Intuillon و وجدان که در هر حال درجه انسانیت کسی را ظاهر میکند درین فلسفه