Page 974

شماره (اول) سال دوم مجله کابل (۱۰) اخلاق را بصورت يك اطاعت قبول کرده کارش را برای ضروریات عملیه مفید میدانند. اگر به هر دوی این مطلب مذکوره نظری انداخته شود دیده میشود که فقط وقت را عبث گذاشتاندن است لیکن اگر باغور ملاحظه شود دیده میشود که اگر ازین نظریه ثانوی جلو گیری نشود باعث انهدام سائینس میگردد. مثلا اگر فرض کنیم سائینس فقط جهت رفع احتیاجات ما در کار انداخته میشود چه نتیجه حاصل خواهد شد :- اصول رسيدن بيك مقصد عبارت از يك دستور ایست که ما را در استحصال این مقصد کامیاب مینماید حالانکه برای رسيدن بيك مقصد در عین زمان دستورات مختلف موجود است یعنی هر دستوریرا که انتخاب نمایند مقصد را بدست میدهد. پس از این معلوم می شود که این سائينس نيز يك دستور منتخبه است که برای رفع احتیاجات بکار انداخته شده است و میتوان این دستور را ترک وعوض آن دستور دیگری که به عین مطلب ما را کامیاب مینماید انتخاب نمائیم. لهذا نبايد بآن سائیس متيقن بوده و یگانه وسیله جهت کشف و اخذ مقصد اخیره معرفی شود اگر این نظریه شان که مستند به عمل است افکار عمومیه را فرا گیرد سائینس از از دنیا سقوط نموده و افکار Mystique ( مستيك ) ومثل آن عروج خواهد کرد. در نتیجه این مذاکرات معلوم میشود که مجادله بزرگ فلاسفه چون مجادله های بزرگ اخلاق و سیاست و اجتماعیات شاید همیشه بین روحانیون مطلقه و رو حانیون آزاد ، جاری خواهد بود یعنی بین عقل Serve که محدود به ( قوه داخلیه Instinct است و عقل حاكم Maitresse خود بوده Agent نماينده ترقی یعنی انقلاب است وکذا گفته میتوانیم که يك محاربه است بین خواص مكتسبه وخواص متجدده . و این مباحث فلسفی Echo ( ایکو ) انعکاس تمام مسائل وتمايلات و اضطراب و امید های ساعت حاضر است . در این فلسفه که حقيقه زنده و قابل تاثیر است همانا فلسفه سائینس است که مقام شرف را در حیات زکیه اجتماعیه واخلاقیه این عصر اشتغال نموده است . عصر ما عصریست که جهت تشکیل احساسات علمی کوشیده در نتیجه مساعیات خود آنطور احساسات قوی و فعال و باروقی از هر گونه مطالب بمثل آن احساسات بزرگیکه تا حال انسان ها و طوایف را رهنمائی ۱۰