Page 539

صفحه (٥) سال اول - مجله کابل شماره ( ٩ ) شدگان امور اخلاقی و مدنی را در مجالس سلاطین و بزرگان و تربیه شدگان روحانی را در معابد و متعلمان حربی را در میادین قتال و مقابل دشمن آزمایش و امتحان میکردند و کسانیکه از عهده این تکالیف بدرستی بر آمده میتوانست مورد توجه و انعام واقع میگردید . قدما وجود اولاد و اهل بی تربیت را خیلی برای خودشان عار میدانستند حتی همین عشق تربیه آنها را بتربیه حیوان نیز وادار مینمود که از قبیل اسپ و سگ و غیره را هم بخوبی تربیه کرده و در نمایشگاها بنظر عموم می رسانیدند . قدما سواد خوانی را يك صنعت و زرنگی دانسته خود را به تحصیل آن چندان مکلف نمیدانستند ولی تربیه اولاد و اهل خود را که آنها را بایستی مقابل خانواده ، حکومت ، قوم ، مقابل دشمن در تکالیف مهمان داری ، زراعت فلاحت و غیره چطور مستعد و آماده بسازند خیلی درینموارد توجه و مساعی بکار میبردند . وقتاً که ما هم در عصر خود به بعضی اشخاص بیسواد متصادف شده و در وجود آنها یکنوع لیاقت وزرنگی و غیره می بینیم شاید استغراب می نمائیم که چگونه بدون تحصیل و مکتب شخصی دارای این فضایل میشود ولی اگر اهمیت و مقام بلند تربیه را در خاطر بیاوریم فوراً این تعجب ماها برطرف خواهد شد ! چه روح آن مطالب که از منبع تحصیل و مکتب نشئت می نماید شخص مذکور آنرا بعنوان تربیه از پدر خود یا دیگر دانشمندان عصر بدون وسیله سواد فرا گرفته خواهد بود ! يا ذهن و استعداد قوی فطری و یرا چنان مستعد نموده است که هر چیز خوب را از هر کس و هرجا مستقیماً درک کرده که پای مربی ابدا در میان نبوده است و این صورت اخیر را ما بایستی تربیه فطرت یا تربیه محیطی بگوئیم و الحاصل کتب مقدسه آسمانی و انبیای عظام هم بیشتر درین راه بمردم قدیمه معاونت مینمودند مخصوصاً روحانیون