Page image — the source of record
Machine transcription
( صفحه ۱۳۰ ) معمار تاج محل و لعل قلعه ( سال ششم )
کشن چند اخلاص در تذکرۀ همیشه بهار(۱) راجع بشرح حال او چند صفحه نگاشته خیلی باخلاص
و احترام از و یاد میکند به تخصیص زهد و استغنا و بی نیازی او را از آستان امرا و سلاطین
می ستاید چنانکه در آغاز ترجمه او میگوید :
« ...... اصل وطن ایشان دارالسلطنه لاهور است و جد شریف آن دانای اسرار
کونی و الهی آمده در دارالخلافه شاهجان آباد اقامت گرفته والد شریف ایشان مولوی لطف الله
مهندس که ایشان هم گاه گاهی میل بشعر میکردند . و مهندس تخلص میفرمودند و در علم ریاضی
خیلی ید علیا داشتند . »
بعد او را بزهد و تقوی و کمال در فن شعر ستوده سخن را درین زمینه در چند صفحه طول میدهد
بلکه یکدو حکایتی هم ازو که دلیل است بر قدرتش درین فن نقل میکند .
عبارت احمد علی خان سندیلیوی در مخزن الغرائب مؤلفه ( ۱۲۱۸ هـ ) مانند است بعبارت اخلاص
با اندك تغییری چنانچه مینویسد :ـ
مولنا امام الدین ریاضی اصل وطن ایشان بلدۀ لاهور است . جدش توطن در دهلی اختیار کرده
پدرش مولوی لطف الله مهندس بوده است ایشان هم بگفتن اشعار میل تمام داشتند و مهندس تخلص میکردند .
و در علم ریاضی مثل این هر دو پدر و پسر در بلاد هند نبوده اند . هرچند مولنا ریاضی بگفتن شعر
توجه نداشت . روز و شب بتدریس مشغول بود » تذکرۀ صبح گلشن مینویسد :
ریاضی امام الدین فرزند مولانا لطف الله مهندس لاهوری که قلعه ارك شاهجهان آباد بصوابدیدرأی رزینش
بنیاد گرفته ریاضی متوطن شاهجهان آباد گردیده ، از ان شهر مدة العمر بیرون نرفته ماهر علوم
درسیه بوده ، و در سبق علم ریاضی از معاصرین قصب السبق ربوده ، در عبادت و ریاضت و ورع
و زهد عدیل خود نداشته . »
در تاریخ علمای هند عبارت ذیل مسطور است :
ملا امام الدین دهلوی در اصل لاهوری است . ریاضی دان بود که به دهلی توطن گرفته شرحی
مختصر به تشریح الافلاك مصنفه بهاء الدین آملی در سال یازده صد و سه هجری نوشته که بنام التصریح
فی شرح التشریح شهرت دارد » ( ص ٢٦٢ نو لکشور )
نخستین شرح که بر متن مشهور تشریح الافلاك بهاء الدین آملی نگاشته اند باب تشریح
الافلاك است از عصمت الله سارنبوری که شرحی است مبسوط در سنه ١٠٨٦ هـ تالیف یافته و بطبع
هم رسیده . لیکن تصریح : بیشتر مشهور و متداول بوده و بسبب اختصاری که دارد دانشگاه های عربی
در مضمون هیئت نخست از همین کتاب آغاز میکنند مصنف نام خود را در دیباچه چنین نگاشته :
اما بعد فيقول العبد الضعیف امام الدين بن لطف الله المهندس اللاهورى ثم الدهلوى »
( دیباچه تصریح )
(۱) نسخه آن در کتابخانه بانکی پور از نظر گذارش یافته .
۱۲۰
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.