{"book":"adl0986","page":3051,"text":"( صفحه ۱۳۰ ) معمار تاج محل و لعل قلعه ( سال ششم )\n\nکشن چند اخلاص در تذکرۀ همیشه بهار(۱) راجع بشرح حال او چند صفحه نگاشته خیلی باخلاص\nو احترام از و یاد میکند به تخصیص زهد و استغنا و بی نیازی او را از آستان امرا و سلاطین\nمی ستاید چنانکه در آغاز ترجمه او میگوید :\n« ...... اصل وطن ایشان دارالسلطنه لاهور است و جد شریف آن دانای اسرار\nکونی و الهی آمده در دارالخلافه شاهجان آباد اقامت گرفته والد شریف ایشان مولوی لطف الله\nمهندس که ایشان هم گاه گاهی میل بشعر میکردند . و مهندس تخلص میفرمودند و در علم ریاضی\nخیلی ید علیا داشتند . »\nبعد او را بزهد و تقوی و کمال در فن شعر ستوده سخن را درین زمینه در چند صفحه طول میدهد\nبلکه یکدو حکایتی هم ازو که دلیل است بر قدرتش درین فن نقل میکند .\nعبارت احمد علی خان سندیلیوی در مخزن الغرائب مؤلفه ( ۱۲۱۸ هـ ) مانند است بعبارت اخلاص\nبا اندك تغییری چنانچه مینویسد :ـ\nمولنا امام الدین ریاضی اصل وطن ایشان بلدۀ لاهور است . جدش توطن در دهلی اختیار کرده\nپدرش مولوی لطف الله مهندس بوده است ایشان هم بگفتن اشعار میل تمام داشتند و مهندس تخلص میکردند .\nو در علم ریاضی مثل این هر دو پدر و پسر در بلاد هند نبوده اند . هرچند مولنا ریاضی بگفتن شعر\nتوجه نداشت . روز و شب بتدریس مشغول بود » تذکرۀ صبح گلشن مینویسد :\nریاضی امام الدین فرزند مولانا لطف الله مهندس لاهوری که قلعه ارك شاهجهان آباد بصوابدیدرأی رزینش\nبنیاد گرفته ریاضی متوطن شاهجهان آباد گردیده ، از ان شهر مدة العمر بیرون نرفته ماهر علوم\nدرسیه بوده ، و در سبق علم ریاضی از معاصرین قصب السبق ربوده ، در عبادت و ریاضت و ورع\nو زهد عدیل خود نداشته . »\nدر تاریخ علمای هند عبارت ذیل مسطور است :\nملا امام الدین دهلوی در اصل لاهوری است . ریاضی دان بود که به دهلی توطن گرفته شرحی\nمختصر به تشریح الافلاك مصنفه بهاء الدین آملی در سال یازده صد و سه هجری نوشته که بنام التصریح\nفی شرح التشریح شهرت دارد » ( ص ٢٦٢ نو لکشور )\nنخستین شرح که بر متن مشهور تشریح الافلاك بهاء الدین آملی نگاشته اند باب تشریح\nالافلاك است از عصمت الله سارنبوری که شرحی است مبسوط در سنه ١٠٨٦ هـ تالیف یافته و بطبع\nهم رسیده . لیکن تصریح : بیشتر مشهور و متداول بوده و بسبب اختصاری که دارد دانشگاه های عربی\nدر مضمون هیئت نخست از همین کتاب آغاز میکنند مصنف نام خود را در دیباچه چنین نگاشته :\nاما بعد فيقول العبد الضعیف امام الدين بن لطف الله المهندس اللاهورى ثم الدهلوى »\n( دیباچه تصریح )\n\n(۱) نسخه آن در کتابخانه بانکی پور از نظر گذارش یافته .\n۱۲۰","chars":2176,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0986/03051.jpg","first_page":1,"last_page":3124,"title":"Kābul : ʻilmī, adabī, ijtimāʻī, tārīkhī کابل : علمى، ادبى، اجتماعى، تاريخى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0986/3051","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0986/canvas/3051","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0986/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0986_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}