Page 2876

( صفحهٔ ۹۸ ) کابل ( شمارهٔ سوم ) در ١٤١٩ حضرت جامی در سن ه سالگی بمعۀ پدر خود بملاقات خواجه محمد پارسا ، در موقعیکه بعزم زیارت مکه از بخارا به شهر مادری جای موسوم به تربت شیخ جام رسیده بود، شتافت . شصت سال بعد می این ملاقات را اولین تجربهٔ مجذوبیت خود شناخت . خواجه محمد پارسا در جریان همین سال باز دید در مدینه رحلت کرد و جامی در شرح حیات این بزرگوار میگوید : «بعد از او خواجه ابونصر ثمر زندگانی بی آلایش او است . » این شخص که پیر و خواجه محمد پارسا بشمار میرود و اخیراً یادگار بزرگی بنام او بر پاشد ، در زمرهٔ مورخین تیموری ، که آثار شان در السنهٔ اروپائی توجه یافته ، خیلی کم طرف توجه واقع گردیده در کتاب ( khwandamir ) میخوانیم که خواجه پارسا در یکی از دارالعلوم های سواد هرات عهده نطاقی را بمقابل معاش مکفی بذمه گرفت . اشاره و توضیح مزید در خصوص این شخص در تاریخ معین الدین محمد وجود دارد : در ١٤٥٤ م با بر نواسهٔ شاه رخ برای رد حملهٔ ابو سعید سلطان سمرقند ، جانب شمال رفت . معین الدین می نویسد « با اینکه ابوسعید چون از عزم و روانگی با بر خبر یافت و از بلخ به پایتخت مراجعت کرد ، با بر بازهم در پیشرفت خود ادامه داد و چون ببلخ رسید با صوفی ابونصر ملاقی شد . ابونصر بسیار کوشید تا او را از عزمش منصرف سازد ولی نتیجه نداد . » این تاریخ که عبارت از ١٤٥٤ و توام بشرح فوق است بزرگی و صفوت خواجه نصر پارسارا مبین میسازد . از اینرو تعمیر این روضه را بگمان اغلب میشود بثلث اخیر قرن پانزده منسوب کرد . طرز قابل یاد داشت این ساختمان قبهٔ قبرغه دار آنست که شاذ وغیر معمولی گفته میشود و مشابه به قبر تیمور در سمرقند و مقبرهٔ تیموری در هرات است ، که موخرالذکر تاریخ خود را در سال ١٤٣٠ نشان میدهد . با اینهم خصوصیت کاشی کاری این روضه بدورهٔ تازه تری مطابقت دارد . نقشه هائیکه در این جا دیده میشود به نسبت یادگار ها و آثار قدیمتر تیموری شوخ تر، ورنگ آمیزی عمومی آن ساده تر واکثر منحصر به سیاه و آبی روشن و بیشتر سفید است که در بعضی جای ها برنگ سیاه آمیزش یافته تا حصص مختلف نقاشی را ثبوت و تمرکز بخشد . در اصل تزئین و نقش کاری این محل عبارت از آبی شفاف ونقرئی است وطور کلی از رنگ ارغوانی، که مناره ها و مقابر هرات را سایه دار وبا شکوه جلو میدهد و در نصف اول این قرن تعمیر یافته اند، عاری است . این تعمیر بشکل هشت ضلعی است که هر ضلع آن شش و نیم قدم طول دارد . چهار ضلع متبادل آن بهم وصل یافته و صورت کثیرالاضلاعی را نشان میدهد که از زوایای مرکزی هشت ضلعی بفاصلهٔ چهار قدم منشعب گشته . باینصورت اضلاع مربع که تمام سطح تعمیر را در بر میگیرد تقریباً هر يك هفتاد قدم طویل است . ارتفاع این گنبد تا انتهای رواق مخروطهٔ آن در بین هشتاد و نود قدم تخمین میشود . قطر رواق تقریباً ۳۰ فت است . ۲۹۸