Page 2832

( صفحه ٥٨ ) کابل ( شماره سوم ) از رباعیات ذیل کمال وشوق ودرجه تحقیق مشرقی درمسائل پیچیده « وحدت » به ثبوت میرسد : هر قطره که از بحر جدا گردیده بحری است که ازقطره دوتا گردیده نه موج وصبا يست ونه بحر است ونه آب خودبود خود آمد ، خدا گردیده * * * این چشم که بیناست زنور دگر است گویائی این لب ز سرور دگر است تو خود عدمی ودم ز پندار مزن این موج که سرزد از تنور دگر است * * * رازدل خود زخود شنودم آنجا ( ۱ ) آئینه خود بخود نمودم آنجا جز خویش ز غیر خود ندارم اثری بودم همه خود هر انچه بودم آنجا * * * من سر خوش باده خیال دگرم فارغ زمی دوساله وجام زرم هر جانگرم روی ترا می بینم اعیان همه آئینه شد در نظرم * * * ای روی تو در نقاب تا چند نهان ؟ دلداره روی توهمه خلق جهان ذرات جهان آئینه روی تواند ای روی تو ز آئینه هر ذره عیان * * * این دفتر باطل که بوهم من و تو است شیرازه چو اوراق گل ازرشتهٔ پوست بر پا چو حبا بیم زيك موج نفس چون مازمیان رویم باقی « همه اوست » * * * بیرون ز قیاس و از گمان من و تو برون ز جهان جان جهان من و تو پیداست زهردُره نشانش بیقین باشد ز نشان او نشان من و تو درین مثنوی نیز حضرت مشرقی بطریق حکایه مسئله وحدت را خیلی خوب روشن میکند : صاحب مكتب درس وتدريس عالم علم سماوی ادریس گفت با ماه که ای روشن مهر تا چه حد هست ترا مهر به مهر ماه گفتش من ظلمت آئین دارم ازمهر جهان نورجبین نور هر چند کم و بیش مرا ست همه از اوست نه ازخویش مراست روشن از پر تو انوار ویم یعنی آئینه رخسار ویم (۱) در عین بیخودی ها تلقین خودی ، اساسی است که فیلسوف اسلام دوكتور اقبال درین عصر شالوده مکتب ادبی خودرا بران نهاده است ؛ (۲) تلازم شیرین شیرازه ، اوراق ، رشته گل ، بوفورین مصراع دیدنی است . ٢٥٨