Page 2833

( صفحه ٥٩ ) ادبیات قندهار ( سال ششم ) اگر از مهر شوم یکدم دور کس نه بیند بجهان از من نور باطن و ظاهر من از مهر است اول و آخر من از مهر است هر چه در خویش سر ا پا نگرم بجز از مهر نه بیند نظرم مهر و ماهی که بعالم پیداست «مهر دل» جلوگی از نور خداست (١) جمعی از بستگان دنیای آب و گل میگویند ، انسان را با این بنیه ضعیف و فکری محدود وجانی نحیف چه یارا که از وحدت دم زند ، یا بمقامات بلند عرفان پرواز کند ؟ این ماجرا که از پستی همت و روح بمیان می آید ، اغلب از مردمان بی اراده و سست عزمی را خار راه تصور وصول این مقامهاست ، ووهنی در بنیان کاخ غزم آنها می اندازد ، «مشرقی» در یک مثنوی خویش ، ذره را با آفتاب موضوع بحث قرارداده ، و انسانهای غافل را بیدار می کند ، که ذره عین آفتاب است و نمیتوان این جزو ضعیف را از وصول بدان مرکز شامخ بازداشت : یکی از ذره بی قدر پرسید چومیل او سوی مهر فلك ديد که ای سرگشته کارت ناتمام است ز خامی در سرت سودای خامست ترا نسبت چه با مهر جهانتاب ؟ مخور بیهوده اندر عشق او تاب ز شوقش گر شوی هر لحظه رقصان زتو فارغ بود خورشید تابان چو ذره این سخن ناگاه بشنید زغم بر خویشتن سوزیده پیچید روای دون همت از عشقم مترسان ! ز نادانی مده پندم بدینسان ! مرا عشقش نه از بهر وصال است که چون من ذره را این محال است سرا سر جنبشم از پرتو اوست که دارد اینچنین سرگشته ام ، دوست ! وجودم از فروغش گشته ظاهر زنور او شدم بر خویش ناظر مرا بی او کجا نام و نشان است سراسر هستیم از وی عیان است اگر ظاهر نسازد مهر رخسار نه بیند هیچکس از ذره آثار چنان کش ظاهرم از پرتو آن شوم گر از فروغش محو وحیران که تا از من نشانی کس نداند ز هستی من آثاری نماند که جز مهرم نباشد « مهردل » نام که هم آغازم او باشد هم انجام دنیای اوهام وحیرت : چون موجود حقیقی بنظر عارف حرف همان ذات واحد است ، و دیگران ظلال و تعینات! بنابران درین مرحله سالك را حالت و کیفیتی دست میدهد ، که (١) تلازم نام شاعر « مهردل » با مهر که در هر بیت ذکر شده است ، موزون است ! ٣٥٩