Page 2474

( ٥٨ ) مجله کابل شماره ( دوازدهم ) سال دوم عیاضی سرخسی : اسم او عبدالرحمن و در مجمع الفصحا اشتباهاً عبد الرحیم نوشته شده است عیاضی از شعرای اوایل و اواسط قرن پنجم هجری بوده ادوار زندگانی خویش را در دربار الپ ارسلان و طغرل و ملکشاه سلجوقی بسر برده است خصوصاً در دربار ملکشاه اعتباری تمامی داشته و اشعار قلیلی هم که ازین شاعر باقیست تماماً وقف نام و نشان او بوده است شعرای معاصر او بقول صاحب مجمع معزی و نظامی عروضی سمرقندیست تاریخ وفات او بطور صریح معلوم نیست ولی تا هنگام جلوس ملکشاه سلجوقی که ٤٦٥ باشد حتماً در قید حیات بوده است زیرا قصائدی در مدح ملکشاه سلجوقی سروده و اسم ممدوح خود را صراحتاً نشان داده است . بقیه حاشیه صفحه ٥٧ انوری این دوبیت را خواند . گر دل و دست بحرو کان با شد ، دل و دست خدایگان باشد ، شاه سنجر که کترین خدمش ، در جهان باد شه نشان با شد آنگاه رو بجانب معزی کرده گفت اگر این قصیده را شما نظم فرموده اید باقی ابیاتش بخوانید والا اعتراف نمائید که نتیجه فکر بکر من است نامن باقی اشعار را عرض کنم معزی خجل شده سلطان دانست که معزی با سائر شاعران چه معامله میکرد و انوری آن قصیده را تمام خوانده پرتو التفات سلطان بر صفحات احوالش تافت و در سلك فضلا و ندمای مجلس اشرف اعلی انتظام یافت . صاحب تاریخ گزیده می نویسد که حکیم انوری در آخر ایام حیات تائب گشته و از ملازمت درگاه سنجر اعراض نمود و چون سلطان او را طلبید این قطعه را فرستاد : کلبه کاندر و بروز و شب حالتی دارم اندران که ازان آن سپهرم درو که گوئی سپهر وان جهانم درو که بحر محیط هر چه در مجلس ملوك بود رحل اجزا و نان خشك برو شیشه صبر من که بادا پر قلم کوته و صریر خوشش خرقه صوفیان ازرق پوش هرچه بیرون ازین بود کم و بیش خدمت پادشه که باقی باد نیست مر بنده را زبان جواب جای آرام و خورد و خواب من است چرخ در عین رشك و تاب من است ذره نور آفتاب من است واله لمعه سراب من است همه در کلبه خراب من است گرد خوان من و کباب من است پیش من شیشه شراب من است زخمه نغمه رباب من است از هزار اطلس انتخاب من است حاشه لله مهین عذاب من است نه به بازوی خاك و آب من است خانه و جای من جواب من است ١١٩٦