Page 1709

شماره ( ششم ) سال دوم مجله کابل ( ٥٤ ) تو ازربا عمال سایر طبقات انسان موجب وعلت صناعت آن طبقه نخواهد شد چنانچه نفس آن احتیاج در سائر طبقات علت وباعث اعمال و حرف می شود بجهت آنکه اولا خود احتیاج باعمال سائر طبقات اقتضا نمیکند مگر عملی را که معادل سائر اعمال بوده باشد در شرف و قوت و صعوبت و دشواری چو نکه مقصود درین هنگام مجرد مبادله خواهد بود وما مقدار شرف صناعت فکریه وقوت و دشواری آنرا بیان کردیم وثانیاً احتیاجات این طبقه باعمال طبقات دیگر فی حدی ذاتها بسیار کم است زیرا آنکه غالب احتیاجات مردم بیکدیگر از برای کمال در معیشت وزینت در ملابس وزخرف در مساکن وتانق درماکل و توغل در شهوات است وارباب این طبقهٔ راسعه عقل از تلذذات ملابس موشحه ومساکن مزخرفه منزه ساخته و اعمال فکر واستعمال مجموع عصبی موجب فتورسائر اعضا وجوارح آنها گردیده ایشانرا از تانق در ماکل وتوغل درشهوات محروم نموده است خصوصاًکه این جماعت علی الدوام سرمایهٔ شهوات وتلذذات را که شیلبوبیه و جوانی بوده باشد در راه طلب علوم ومعارف صرف مینمایند پس واجب شدکه سببی فعال وباعث دیگری موثر باحتیاج این گروه منضم شود تا آنکه این مجموع علت صناعت فکریه توانند شد وچون اعمال بدنیه و افعال نفسانیه استقراء شود هیچ عملی فعال وهیچ فعلی موثر درآنها یافت نمیشود که ضمیمهٔ احتیاج آن فرقه شده متمم علت تامه اعمال فکریه گردد دیدار دان جماعت را برتحمل بار گران وحمل ثقیل این صناعت مگربحمدت حقه واعتراف بشرف علم وتبجیل وتوقیر وتعظیم و تفخیم ارباب آن چنانچه شاید وباید و تجربه نیز برحقیقت این استنباط دلالت میکند زیرا آنکه مشاهده میکنم که کثرت علوم ومعارف و وفور علماء وفضلاء وبسیاری مولفات ومصنفات در ممالك باندازهٔ شرف منزلت و عظم مقدار اهل علم است در نزد اهالی آن ممالك حتى در بعضی بلاد چون شرف خدا و ندان معارف بدرجهٔ رسیده است که هیچ شرف و عزتی بدان پایه نتواند رسید وجمیع مراتب پیش آن مرتبهٔ جلیله پست و حقیر گردیده است علم را چنان صعود وعروجی حاصل شده است که پس ماندگان عالم انسانی بنظارهٔ رصدیهٔ خیال هم ادنی پایهٔ اورا دیدن نتوانند وتالیفات وتصنيفات آنقدر بسیار گردیده است ٥٨٣