Page 1565

( ٣٥ ) کنفسیوس وسقراط شماره ( پنجم ) سال دوم و بعضی اشخاص بی غرض داشتیم که محض برای خیر ومفاد حکومت جمهوریت مشغول ومتفکر بودند نسبت به مللی که به آنها اسم بر بریت و وحشت اطلاق میکردیم خیلی ها ملت مؤدب، ذی تقوی ومترقي بودیم . قبل از ما درمیان مصریان حکما و دانایانی وجود داشت که قوانین اداری واخلاقی آنها را اصلاح کردند وقوانین محسنه از ایشان بما رسید درمیان جمهوریت های متعدده یونان، جمهوریت ما در تشویق صنایع آزاد، بسط علوم، ساخت اسلحه، تفوق داشت: معذالك جمهور يتيکه بیشتر از همه مدت مديدى حايز روح انتظام صاف بود جمهوریت لاسه دمو نی Lacedemons است پس اطمینان داده میتوانم ملتی که دران مقننین بصیر و هوشیار متعاقباً يك پي دیگر حکومت کنند وقوانین تقوی را مراعات نمایند از سایر ملل که حایز چنين رويه نباشند مؤدب تر ومترقی تر است ملتی که از طرف عقلای قوم بجادۀ صحیح هدایت شده باشد، بچیزهائیکه عوامل افتخار آنها است حساس، در مقابل مخاطرات مقاوم وثابت قدم، واز شهوات روگردان، بچیزهای کم قانع ومعتاد بوده، رویه عدالت را طوری پیش میگیرند که سا کنین مملکت را از تجاوزات وتغاصب ممانعت وجلوگیری میکنند این صفات سراسر در میان ساکنین (لاسه دمونى) موجود بوده وچینیان قدیم هم در اعصار ماضی بدان ها آراسته بودند . لیکن هنوز هم معتقدم كه تمام يك ملت به تمام اصولات حقه تقوای حقیقی نایل شده نمیتواند : جزاینکه بعضی قواعد مفيده وعمده را حايز گردند و این هم غالباً در اثر ترویج تربیه، احترام قوانين، محبت ودلسوزی بوطن، همچشمی مشروع واعتياد باین اوصاف ؛ بعمل میرسد لكن فیلسوف شدن وفقط قشنگ وخوب را بمحض اعتقاد وعشق حقیقی و آزاد تعقیب کردن امری است که هرگز امکان ندارد در ميان يك ملت منتشر گردد زیرا این کار مخصوص بعضی ارواح هاي تابناك انتخابي است كه آسمان ايشان را از سایرین مجزی کرده است يك ملت محض قابل این است كه در اثر آمریت بعض اشخاص معتمد بعضی اصولات عادی و اعتقادی تقوی را مالك شوند چنانچه گمان میکنم تقوی چینیهای قدیم شما هم از همین قبیل بوده است . چنین ملل با اشخاص فقط در چیزهای درست کاراند که ایشان را بدان عادت داده باشند وقوانين درستکاری برای آنها وضع کرده باشند خارج از این حتی قوای قضاوت ٤٦٤