Page 196

(۱۸۱) امور که براه غلط روان بودند تاثیر نکرده (۱) علل دیگری نیز وجود داشت که سلامت خارجیان را بخطر عرضه داشته و در قلوب افغانها تخم نفرت و خصومت زهر آگینی را میپرورید قبائل غلزایی که در منطقه بین کابل و جلال آباد بسر میبردند از معاشات خویش محروم شدند (۲) و ازینرو رو براست و علناً متقلب گردیده شورش نمودند (۳) علاوة اخباری در کابل شیوع یافت که قرار آن میگفتند که مکناتن در همین زودیها بهند رفته و ادارۀ حکومت بامبیی را که باو تفویض شده بود بدست میگیرد و بعضی از خوانین بسیار با نفوذ و رسوخ از مملکت تبعید کرده و آنها را با خود به هند خواهد برد دیری نگذشته بود که امین الله خان لوگری از طرف وزیر شاه مورد تهدید واقع شد (این وزیر بلقب نظام الدوله یاد میشد) این تهدید باعث شد که حالت و موقعیت کابل را بحرانی بسازد. جنگ های سیل با غلزایی ها که هنوز فیصله نشده بود عظمت فتح نمایانی را بخود گرفته و مژدۀ آن در سرتاسر مملکت انتشار یافت در حالیکه معاهدۀ نیز بین که بواسطة میجر مک گریگور با ایشان منعقد میشد به اخبار مبالغه آمیز فوق رنگ بخشیده در عین زمان محمد اکبر خان نیز بفرار و نجات خویش از بخارا موفق شده و اکنون موقع یافته بود که قیادت انقلابیین و جنبشهای ملی را علیه مهاجمین بدوش بگیرد کوهستانیها که در اثر بربادی خاندان، خرابی دهات، انهدام قلعه های خویش خیلی زیان دیده و زیان دیده بودند، نیز دل برداشته و مصمم شدند که انتقام بگیرند. سوء سیره مجدی - حلقه شان بیش ازان به مدافعۀ قلعۀ خویش در تندره پرداخته و امتیاز و پیشقدمی را درین اقدامات بخود کسب کرده بود. در اثر تهییج و تحريك ملاهای شان کوهستانیها با قدامات خویش شروع کرده و بنابر هدایت محمد اکبر خان بتاریخ اول ماه سنه ۱۸٤١ بشهر کابل داخل شدند که دران با شورشیان غلزائی و امین الله خان لوگری و دیگر معاونان او یکجا شدند. خان لوگری مذکور که قبل برین مصداق و معتمد شاه بود که بسفیر و نمایندگان انگلستان اعتماد داشت از همه چیز اطلاع داشت و موقعیت را بخوبی می فهمید ازینرو فیصله شد که باید اقدامات فوری شروع و معملی شود. صبح روز دیگر حمله شدیدی بر پایتخت وارد آمد و در تمام شهر غوغا برپا شد. برنس بقتل رسید (٤) و يك صدو هفتاد هزار پوند از خزینه بیرون آورده شده (٥) شاه شجاع فوراً از عسکر رقابتی كمك خواست ولی کوشش بی احتیاطانه کمپبل که افسر عساکر هندی شاه بود در راه نجات دادن برنس و خزینه بکلی عقیم ثابت شد ورنه در حدود چهار هزار و پنجصد نفر عسکر در پاركها موجود بود که تحت قیادت يك افسر (۱) هستری آف دی واران افغانستان جلد اول صفحات ۶۱۵- ۱۸ تالیف کی. (۲) فبارتی شری بیرزان اندیا صفحه ۵۷ تالیف لارنس (۳) راجع به تشریحات شروع طغیان و فتنه به کتاب فوق الذكر لارنس صفحات ٦١ مراجعه شود (٤) هستری آف دی واران افغانستان جلد دوم صفحه ۹ - ۱۰ مولف کی (٥) کتاب فوق صفحه ۱۳ نوٹ وری جور نل آف دی دس استرزان افغانستان صفحه ۳۵ تالیف سیل.