Page 1215

( ٦ ) اقلیم وطبع جنگجوی ملت در مقابل پیشرفت این دین نوین هم موانع بزرگی ایجاد میکرد ، زیرا ناشرین اسلام سرنیزه و تبلیغ را توأم پیش میکردند ، و خراسانیان خو نکرده بودند ینی جدیداً آنهم در سایه شمشیر به پذیرند به همین سبب تعمیم اسلامیت درین کشور نه قرنی بلکه قرنها بتأخیر افتاد معهذا نشر دین اسلام در افغانستان سبب بزرگ وحدت و ترقی و سعادت قوم افغانستان در آینده گردید. در هر حال اینوقت حالات اجتماعی ممالک همسایه خراسان و حتی دنیا، معلوم نیز چندان بهتری نسبت با فغانستان نداشت در سمرقند و بخارا ، ختن و چین دیانت بودائی خیمه زده ، و پادشاه چین خودش را معبود ، و سلطنتش را آسمانی میدانست ، دین زردشتی و کشور فارس را نفوذ آئین مزدکی خلل دار کرده دولت خود سر ، امراء مستقل و مستبد و اهالی گرفتار ظلم وستم بودند . اروپا و مصر گرفتار جهالت عمومیه ، قساوت کلیسا ، مظالم و خانه جنگی امراء بوده امپراطوری روم شرقی از آستانه قسطنطنیه تا اوقیانوس اطلس سوای تجمل ظاهری چیزی در دست نداشت ، و اروپای شمالی و غربی زیر دست وپای اقوام بربر و وحشی می طپید ، اسپانیا در چنگال ویزیکوتها نظم و آبادی خودش را باخته و ایطالیا جلال و جبروت روم قدیم را از کف داده بود ، خلاصه تمام ملل اروپا در ظلم وانظلام گرفتار ، و دیانات که قهراً در سر نوشت اجتماع دخل بزرگی داشت ، آلوده وسدی از تعصب در مقابل تقدم و ارتقاء مجامع بشریه افراخته بود ، دین عیسوی تحریف و منجر به تثلیث و اقنوم پرستی گردیده ، برده فروشی رایج ، خون غلام بی قیمت و زن جنس ناپاکی محسوب بود مردم از ظلم و انظلام بجان رسیده ، به رهبانیت و انجیل پناه میبردند ، ولی پناهگاهی نمییافتند ، چونکه ادیان بحالت اصلی خویش نمانده بودند ، یهود و نصاری یا خالق را بخلق و یا مخلوق را بخالق تشبیه میکردند ، و لهذا این ادیان اگر اصلاً نبود تحریفاً نقطه مقابل و مخالف عقل و فطرت قرار گرفته