Page 1133

(٥٤٠) که ظهور آن تغییری در خاندان شاهی وقت وارد نمود (١) . اگر کلمه « رتبیل» با آن عمومیتش که منابع عربی مخصوصاً استعمال کرده اند بذات خود علم می بود یا اسم خاصی محسوب میشد یا از نقطه نظر مفهوم لغوی توجیهی میداشت علاج نداشت که در مآخذ سانسکریت هم نمی آمد ولی چنین اسم و لقبی در مآخذ سانسکریت ضبط نشده لذا میتوان گفت که عرب ها از راه سمع از کلمات دیگر آنرا درست کرده اند و گمان غالب برین میرود که از ترکیب لقب عمومی (رای) و خاندان ( پاله ) از « رای پاله » رتبیل ساخته باشند بهر حال چون این کلمه در ماخذ عربی و فارسی از آغاز وصول قشون عرب در سرحدات غربی آریانا ( خط زرنج - رخد - کابل ) استعمال شده ما در تاریخ افغانستان برای تفریق کوشان یفتلی های کاپیسا از برهمن شاهی های کابل دسته اولی را به لقب « رتبیل شاهان » و دو خاندان دومی را به نام «رایان کابل» یاد میکنیم و همه اینها به نام «کابلشاهان» هم شهرت داشتند . انتقال پایتخت از کاپیسی به کابل : شبه ئی نیست که « کوبها » نام ویدی رودخانه کابل در سرود آریائی « ریگ وید » (٢) ذکر است . همین قسم وادی کابل بنام «ویکره ته» در جمله شانزده قطعه زمین اعلی اوستائی در مرحله هفتم آمده و بعض از مدققین ( بکردۀ ) متذکرۀ بطلیموس را در حصهٔ علیای رود خانه کابل خاطره ئی از همان « ویکرۀ ته » اوستائی میدانند گذشته از متون اولیه و اصلی آریائی هردوت در قرن ٥ ق م از شهر «کسپاتیروس» حرف میزند که آنرا بعضی ها کابل تعبیر میکنند . «اورتسپنه »، «کابوورا» کابورا اسمائی است که بطلیموس در قرن دوم مسیحی در جغرافیای خود استعمال کرده ومدققین هرسه را نام های شهر کابل و بالاحصار آن میدانند . همین جرافیه (١) صفحه ٧٩ خاندان های شاهی شمال غرب هند تالیف ( رای ) (٢) در جزوه پنجم و دهم .