Page 1044

(٤٥٧) مشغول بودند و در نتیجه فتحی که در جنگ دوم نصیب دولت یفتلی شد قوای آنها تقویت یافت پوره معلوم نیست که این وضعیت در تحت سلطنت «مهرپور» تاچه وقتی دوام نمود آنچه مسلم است اینست که از حوالی ٤٦٠ مسیحی به بعد پادشاه مقتدری بر تخت آریانا جلوس داشت که عبارت از اخشنور میباشد . معنی لفظی کلمه اخشنور «پرگهر» است و کتاب عربی و فارسی بيك نقطه (ر) آخر کلمه را به (ز) مبدل والف سر کلمه را در ماقبل آخر برده اند واز آن «خشنواز» ساخته اند که عوض یا مرادف اسم اخشنور در بعض مآخذ استعمال شده . اخشنور مرد دانسته و بصیر و دوربین و فعال بود و نسبت به پادشاهان سابق یفتلی بانظر وسیع تر اوضاع داخل آریانا و کشورهای مجاور را نگاه میکرد و از روی غیر منیات وقایع عهد او معلوم میشود که اقدامات اداری و نظامی و سیاسی او به اساس يك نقشه سنجیده بمیان آمده است که تفصیل آنرا به تدریج خواهیم دید . اخشنور نقشه وحدت خاك آريانا را از بدو جلوس خود در نظر داشت ولی چون این مطلب را پوره درک کرده بود که تا ساسانیها به قوه سلاح کاملاً مضمحل نشوند از حملات تجاوز کارانه دست نخواهند برداشت بعد از مختصر توجه به امور داخلی برای درهم شکستن آنها آمادگیها نمود و با یک سلسله شاهان ایشان داخل محاربات و عقد معاهدات شد که شرح آن ذیلا خواهد آمد . دولت یفتلی آریانا قراریکه در اکثر دوره های قدیم و جدید تاریخ کشور مشاهده میشود در عصر اخشنور به اقتضای آب و هوا دو مرکز داشت زمستانی و تابستانی که اول آن در باختر شهر بلخ و دومی آن در بدخشان شهری بود که اسم آن واضح نیست. اخشنور و زعمای دولت یفتلی عموماً تابستان را در نقاط سرد و زمستان را در جاهای گرم مملکت میگذرانیدند و چون پادشاه مملکت و نجبای قوم بیشتر در خرگاهای مجلل سلطنتی زندگی داشتند انتقال آنها از يك نقطه به نقطه دیگر چندان اشکال نداشت .