Page 287

فصل دویم از چیزهای پر قیمت که بغیبت از هندوستان یا فرنگستان خریداری شود چرم و یتیاج بود بهر قدر کارخانها وسعت پیدا میکردند مصرف چرم روز بروز زیاد تر میشد خیلی اسبابها توپخانه و کفشها کمربندها و تسمه های چرمی قوی بجهت گردانیدن ماشینها و یراق و اسباب اسپ و چیزهای دیگر لازم بود بجهت رفع این احتیاج هر قدر ماشین و آلات برای دباغی و ساختن اقسام چرم و یتیاج لازم بود ابتیاع نمودم و حالا از فضلات النبی چرم و یتیاج را در خود کابل با قسام مختلفه که در هندوستان و ایران و روس متداول است میسازند از جمله مردمان خارجه که در پیش رفت اداره چرم سازی امتیاز داشتند یک نفر دباغ انگلیس (مستر باسکر) بود مشارالیه تمام عملیات چرم سازیرا که انگلستان متداولست بعظیم نام استاد کارخانه چرم سازی کابل آموخت و از ان وقت کارگرهای مملکت خودم این صنعت را از پیش می برند یک نفر انگلیس دیدم موسوم به مستر تهارتن غلام حیدر نام را که سرآمد دباغهای کابل بود طریقه بعمل آوردن تمام الوان انگلیس را بجهت ساختن یتیاج آموخت این عمل را هم حالا کارگرهای کابلی خودشان بتنهائی از پیش می برند بجهت ساختن چرم ایران که مخصوصاً در همدان میشود و در ایران مشهور است دو نفر کارگر از انجا مستخدم نمودم که عملیات خود بکارگرهای من بیاموزند و برای چرم لاهوری همین کار را کردم در این عمل کارگرهای کابلی خیلی هوشیار میباشند چرم را مثل خود کارگرهای هندی بعمل می آورند طریقه چرم یراق روسی را خودم میدانستم و این کار را خودم بکارگرهای خود آموختم و از اشخاصیکه زحمت کشیده کارگرهای مرا دباغی و یتیاج سازی آموختند خیلی خوشنود هستم و در این باب مخصوصاً از دباغهای همدانی تشکر دارم در باب بوت سازی (نیم چکمه) و ساختن تسمهای چرمی بجهت ماشینها حالا که چرم و یتیاج را کارگرهای خودم میساختند کسی نمی شد که از چرم مذکور بوت و تسمهای چرمی بجهت ماشینها و غیر بسازند علهند ایک نفر احمد نام را که اوزبک و تبعه روس بود بجهت ساختن این اشیاء آموختن با هل کابل بوضع روسیه مستخدم نمودم این شخص بعزم حج حازم مکه معظمه بود ازین جهت میل نداشت بکابل توقف نماید من با و دلایل اقامه و از روی احادیث مدلل داشتم که خدمت نمودن بابنای