Page 286

فصل دویم ۲۹ مردم عادات ذمیمه خوردن مشروبات را که از زمان امیر شیرعلیخان وسردار محمدعظیمخان شایع بود ترک نمودند بعد ازان چند نفر کارگر کابلی را که زیر دست ارمنیها کارکرده بودند و از وضع عرق کشی قدیم مسبوق بودند مقرر داشتم که یک عرق کش هندو که اسمش رام سنگ بود طریقه صحیح عرق کشی جدید را بیاموزند کارگرهای من حالا بدون نظارت مردمان خارجه بخوبی از عهده این کار بر می آیند در باب کارخانه دباغی باینکه مشغول ابتیاع نمودن و احداث کردن ماشینها بجهت ساختن توپ و اسلحه برای موقع و ساختن اسباب تجارتی بودم توجه خود را معطوف داشتم باینکه ملزوت این کارخانه و ماشینها باید از محصولات داخله افغانستان شود تا مجبور نباشیم باینکه ملزومات این کارخانه جات را از ممالک خارجه تحصیل نمائیم زیرا که از اقدام باین مسئله بعوض اینکه همه ساله بجهت این کار پول به ممالک خارجه رفته ملل خارجه را متمول مینماید در خود مملکت افغانستان می ماند و منفعتی که حاصل میشود در خزانه برای مصروف خودمان ذخیره میشود بجهت پیش رفت این مقصود کارخانجا متعدده برای ساختن و بعمل آوردن این گونه لازمات در کابل دائر نمودم این اوقات باین مسئله خیلی توجه دارم چراکه در یک موقعی دولت هندوستان تمام این گونه لواز ماتی که بجهت ساختن اسلحه و قورخانه لازم ست حمل نمودن انها را از هندوستان بافغانستان ممانعت نمودند و ازین کار عبرت گرفتم که داشتن کارخانه جات بجهت ساختن این گونه اسبابها بیفائده ات مگر اینکه لوازمات آنها در خود افغانستان بعمل آید آن وقت ما در این فقره محتاج ملل خارجه نخواهیم داشت و پیش رفت این مقصود باعث منفعت زیادی خواهد شد زیرا که هر یک از دول معظمه هر وقت خواسته باشند میتوانند حمل آهن و فولاد و مس و برنج را با فغانستان قدغن نمایند در اینحالت باید کارخانه جات مسدود شود لهذ اتمام اسبابی که بجهت بیرون آوردن فلزات معدنی و آب نمودن آهن و فولاد و سرب کار نمودن معادن مس و برنج و ذغال سنگ لازم بود تهیه نمودم و هروقت یکه مخترعات جدیده را تحصیل مینمایم بر ترقی کارخانجات افزوده میشود