Page 271

۱۴ فصل دویم یادگار پایداری هم بعد از خود گذاشته اند مذکور مینمایم بعضی از احاد این مملکت اداراتی که بکلی تازه بوده احداث نموده اند و برخی دیگر مردم افغانستان حرفه و صنایع مختلفه را باین خوبی و کمال آموخته اند و اهالی این مملکت میتوانند در انجام کارهای مذکور در غیاب معلمین خود به تنهایی از عهده برآیند از جمله اشخاصی که از ممالک خارجه مستخدم من بوده و میباشند بعضی از انها از خدمت استعفا نموده اند و برخی بعد از اختتام قرار داد خودشان از خدمت مرخص شده اند و جمعی هنوز هم مشغول خدمت میباشند علاوه برین بعضی بجهت تقصیر خودشان از نوکری اخراج شده اند که اسامی این اشخاص را ظاهر نمی نمایم زیرا که نمی خواهم که بعد ازین بجائی بروند و بکاری مشغول شوند از طرف من صدمه بآنها وارد آمده باشد لکن اگر مردم تقصیر آنها را خودشان استنباط نمایند ایرادی بر من نخواهد بود بعضی اوقات مردم ازین رویه من که اهالی خارجه به مملکت خود آورده ام ایراد می نمایند و تعجب می کنند چرا بعوض اینکه اهالی افغانستان معلمین از خارجه می آورم خود اینها را بفرستادن نمیفرستم دلائلی که بجهت آن در پندار منست قبلاً سوال مینمایم آیا لازم بود اهالی وطن خود را بجهت آموختن صنایع یدی و حرفتهای مختلفه به ممالک خارجه بفرستم جواب اینست اولاً این اقدام خرج گزافی داشت و این مخارج را اولیای آنها یا قوۀ تحمل نداشتند یا مائل نبودند تحمل شوند و دولت افغانستان هم این قدر صاحب ثروت نبود که بتواند این خرج را از خزانه بدهد ثانیاً مکرر باطبا و صنعتگرهای خود گفتم که پسرهای خودشانرا نزد من بیاورند تا آنها را بممالک خارجه بفرستم که تحصیل طبابت و مهندسی وغیره نمایند ولی این خواهش مرا غیر از خاموشی جوابی ندادند ثالثاً اتباع من السنه خارجه نمیدانند و اگر بممالک خارجه میفرستند مدتها لازم بود که صنایع عملی را بیاموزند زیرا که اول باید تحصیل نمایند تا بتوانند علومی را که در زبان خارجه نوشته شده درک نمایند لهذا من ادارهء تحت ریاست میر منشی خود سلطان محمد خان که قبلاً در هندوستان بود احداث نموده و بتمام انگلیسها و دیگر مردمان خارجه که بکابل در کارخانها و غیره کار میکردند دستورالعمل دادم که عرایض خود را بتوسط میر منشی مذکور کتب صنایع و علوم ریاضی وشیمی و فیزیک و غیره بفارسی ترجمه میشود و شعبه هم ازین اداره در هندوستان مفتوح خواهم نمود تا حالا چندین