Page 272

فصل دویم ۱۵ چندین کتب ترجمه شده و بعضی از انها طبع و نشر شده است که ملک تحصیل جوانان وطن میدهد رابعاً بخیال من بعضی از مشرقیان که بارو با بجهت تحصیل علوم میروند بعوض اینکه فضیلت و قابلیت مردمان اروپ را اکتساب نمایند عادات ذمیمه اروپا ئسیا را مثل شراب مسکرات و قمار وغیرها اخذ و با خود حمل نموده بوطن خود وارد مینمایند واکثر از انها بر عقائد مذهبی خود هم باقی نمیمانند ازین جهت باعتقاد من کار عاقلانه این است که جوانان وطن خود را تحت نظارت خود تربیت نمایم فاما هیچ علمی در مملکتی اساس محکمی نخواهد داشت جز اینکه علم مذکور با زبان اهل خود مملکت تحصیل شود سادساً در حالت حالیه من مشغول تحریک نمودن اهالی وطن خود میباشم که کار خود را بخوبی و عاجلاً بیاموزند و نیز حصار دارم که معلمین خارجه بهر زودی و خوبی که ممکن باشد آنها را تعلیم نمایند تا اگر یک وقتی خواسته باشند از افغانستان بروند از من سمی نداشته باشند در قرارداد هائیکه با انگلیسها و هندیها و سائر مردمان خارجه میدهم این شرط را درج میکنم که بجهت مرحجت باوطان خودشان مرخصی نخواهند یافت تا وقتیکه شاگرد های آنها بدون نظارت معلمین خود بتوانند از عهدهٔ کار خود برآیند و این شرط بجهت معلمین خارجه اثر خوبی دار و زیرا که در انجام عمل خود ساعی هستند که بعد از اتمام آن بتوانند با منیت باوطان خود مراجعت نمایند و با کمال شعف اظهار میدارم که اهالی وطن من ازین تدبیر فائده زیاد برده اند بطوریکه ادارات متعدده را که سخت تعلیمات معلمین خارجه بوده است فعلاً خودشان کاملاً از پیش می برند در باب صنایع و هنر افغانستان من میدانم که این رویه خیلی خلاف عقل است که شخص بدون اینکه اول خوراک و خانه فیل را حاضر کند خود فیل را ابتیاع نماید همچنین دور از عقل است ابتیاع نمودن اسباب ماشین ها بجهت ساختن ادوات حربیه و قورخانه وامتعه تجارتی پیش از انکه تهیه شود ملزوماتی را در ماشینها ساخته میشود و ماشینهارا اتصالاً دائر میدارد ایند اخیلی مائل نمودم که از محصولات طبیعی مملکت خود هر قدر ممکن باشد تحصیل نمایم چون احتیاج مولد ایجاد ست و گرسنگی شخص را فرصت نمیدهد که منتظر غذای لذیذ باشد در حالتی که غذائی معمولی میسر گردد بسبب جنگهائی که در مملکت من باوقات مختلفه فراهم می آید و هم آن بود که یک وقتی