Page 663

(٤٥٩) ضمن اعلیحضرت زمانشاه محصول جایگیر شخصی خود را و بقایای پولهائی که در نزد رنجیت سنگ ونمده اوان آنجا بود مطالبه کرد تافی الحال برای صرف معیشت خدام شاهی از اشخاص مدیون ومسئول حاصل بشود، رنجیت سنگ مبلغ پنجصد روپیه که فی روز بنام پیشکش و مهمانی اعلیحضرت شاهنشاه معزول بیکار گزاران خودحکم داده بود از صورت تقدیم آن یاد آور شده و گفت برای تلافی خسارات و رفع حوائج یومی شاهیان قدر پول کافی سنجیده شده بود واگر در اینقدر مدت نرسیده باشد از عمال خود بازخواست میکنم تا چرا در سپردن آن غفلت ورزیده درینقدر مدت بتقدیم نرسانیده اند . اعلیحضرت زمانشاه فرمود که عمال شما در تقدیم وجوه معینه غفلت نورزیده اند اما از حضور ما امر فرموده شد که خدام سرکار والا جاه از روی نخوت ولینعمی و اعزاز والاجاهی قطعا دراهم مهمانی را اخذ وقبض ننمایند اما بهتر است دراهمی را که محصول املاك خاصه ومتصرفات وتوانائی سرکار خود مان است وهمه را از محفوظات وولایات خویش واملاك نواب خود میدانیم در ملك خود مهمان نیستم ومواجب ومهمانی نمی ستانیم وممنون احسان چاکر خود نمی باشیم و دراهمی که از بابت املاك خالصه وخزائن این ولا از مدتی بردوش شما مانده وزخائری که از ما بدست مردم جنگیان بامها و اشارت مها را جه بمر باد رفته و بر حسب وعده های شما بر ما نرسیده است باید از گردن خود ساقط نمائید واعلیحضرت زمانشاه فرمود که مرا هرگز از این قسخت گفتن ومنزجر فرمودن نیست ونم خیال دعوی با چاکران دارم . رنجیت سنگ که میخواست تمام وجوه زمانشاهی را محض به بهانه پنجصد روپیه مهمانی ادا نماید وقتی که بحاضر شدن حضور شاه مصامعه میکرد درین حال فکر کرد که زمانشاه با دیده نابینا وحالت اضطراب هنوز نخوت وغرور و جاه سلطنت وطریق مسند نشینی و اریکه آرائی را از دست نداده و تا الحال ملك پنجاب و راولپندی را از تصرفات رسمی وشخصی خویش دانسته با شهامت سلطانی سخن میراند وعقبی را برای برادر وشهر ادگان خود خواه مخواه در نظر دارد وچون در ظاهر حال اعلیحضرت زمانشاه دريك حالت عجیب می دید با وکیل الدوله سردار علم خان وشهزاده محمد یونس متوجه شده میگفت واحسرتا دنیا عجب کاروباری دارد این همان شخصی است وهیهات آن روزگار کجا است و بسیار کلمات اسفناک بر زبان همی راند و در نتیجه مهاراجه باز زیاد برزیاد عذر خواهی کرده سوگند وفاداری و اخلاص شعاری بر زبان رانده و می گفت هر تکلیفی که بحضرت شاه والاجاه در این حالت نابینائی عاید شود خدمتگار مهاراجه خواهد بود و فی الحال چون خرابی امرتسر و توبیخ مردم آنجا در نظر است وخصت انصراف میخواهم و متعاقباً بخدمت شاه والاجاه میرسم اما در حال اینقدر عرض میکنم اگر پول مقرره پنجصد روپیه را بطور مهمانی دوراز شان فرموده بودید بنام وجهه املاك خالصه وجایگیر شخصی باید امرتسلیمی بکارگزاران خود میفرمودید اما در حال بیکار گزاران خود میگویم که پیوسته پنجصد روپیه را در هر روز از خزانه راولپندی گرفته بتقدیم رسانند و حضرت شاه اگر وجه مقرره را بنام مهمانی نمی ستانند از محصول املاك خالصه خود بشمارند واگر فرصت مساعد بعد از مراجعت امرتسر برمن حاصل شد بطور صحیح در پرداخت اموال نقد وجنس و عزت داری شما کوتاهی نخواهد شد اما رنجیت سنگ در ظاهر آنقدر اظهار تاسف بحال زمانشاه مینمود که مجلسیان و خدمه حضور بحیرت شده وبه حسن احترام او آفرین میگفتند.