Page 653

سالهای متمادی تصادف خوبی از نزول اجلال زمانشاه بدار السلطنه طهران بظهور آمده بود شاه ایران وشاه معزول افغان با یکدیگر از ان موقع پر مسرت اظهار خوشنودی میکردند (۱) . بعد از انجام عروسی شهزاده ایرانی که در موقع دعوت های رسمی اختتام یافت روانه كعبه المكرمه گردید در اواخر سال ۱۲۲٤ ه ق از راه دارالسلطنه هرات بعزم زیارات خرقه مطهره ومزار اعلحضرت احمدشاه غازی وارد قندهار شد واز آنجا به شکار پور ولودیانه وبالاخره براولپندی برفت . مؤلف عروج بارکزائی کمی اشارت میکند و میگوید زمانشاه بهرات رفت و امیر حیدر توره طلبگار دختر زیبای زمانشاه بود ، زمانشاه را بمرگ تهدید میکرد . این اشارت با دیگر مآخذ تقریباً شباهت بهمر میرساند اما از اراده حج بیت الله حرف نمیزند . ولی ازنسخه خطی که در عصر امارت امیرکبیر افغان حضرت امیر دوست محمد خان قلمی شده است مفصل نگاشته و خویشخانه دو مأخذ چاپی ایران را نیز مطابق دریافتیم و در ضمن احوال زمانشاه از خاندان امیر حیدر توره نیز اندک سخن رانده و چنین مینگارد : «تاریخ وفات امیر حیدر پادشاه بخارا بن امیر معصوم غازی سنه ١٢٤٢ - ٤٨ سال عمر یافته بیست سالگی پادشاه شد و بیست و هشت سال پادشاهی کرد مقبر ایشان درون قلعه بخارا در گورخانه ایشان مستعان الله قدس سره العزیز واقع است : » شاه د نیاو دین امیر حیدر بود محبوب مکه و یثرب آفتابش فرو نشست ازان گشت تاریخ فوت او مغرب ١٢٤٢ در همین سال والدایشان سید امیر حسین پادشاه بخارا شد و سه ماه پادشاهی کرد امراء او را زهر خورانیدند شهید شد و بسن سی سالگی وفات یافته در جوار فیروالله خود امیر حیدر مدفون است : قطعه تاریخ میر حسین ابن امیر حیدر شاه رفت و داغش ز دل ما نرود بود سی ساله جوانی بکمال حیف عیشش سرسیده به بود سال فوتش زخرد جستم گفت منزلش جنت فردوس بود ١٢٤٢ مقصد آنکه فوت امیر حیدر در سال پنجم سفر زمانشاه در این بطرف کعبه المكرمه اتفاق افتاده است . (۱) نگارنده در اثنائی که این فصل را تسوید میکردم از مطالب چند سطر متعلق به طهران بسیار محظوظ شدم زیرا خلال سالیان ۱۲۱۳ - ١٢١٤-١٢١٥ هـ ق اوضاع بسیار کدورت آمیز هر دو سلطان را نشان داد و اینوقت حسن ملاطفت هر دو سلطان غبار کدورت چندین ساله را فرو شست و اما اساس التفات شاه ایران این بود که زمانشاه درانی چون دوره سلطنت خویش فرط شهامت و مردانگی در عالم نمایان کرده بود آن روزگار غرور و غیرت و این حالت شکستگی و علالت او اکثر فرماندیهان را سخت متأثر ساخته بود که آن سریر غرور و آن وجودی که مجسمه نخوت و شهامت پنداشته میشد از گردش روزگار بچه حالت صعبی دچار شد و چقدر مصائب زندگی را دیده و بازهم شیوه نتعصلی شاه قاجار درین نویت قابل ستایش است که شاه افغان را بنظر حرمت میدیده و در اخیر عمر بازما نشاه وضع خیلی محترمانه بجا آورد.