Page 442

(۳۰۵) از رتبه قللر اقاسی پنجاه تومان کمتر در سال تفاوت داشت یعنی رتبه‌های بعد از وزرا دوصد تومان در سال و رتبه‌های عملهٔ دربار یکصد و پنجاه تومان در سال مقرر می‌بود. در وقت سلطنت اعلیحضرت تیمور شاه درانی سردار آزادخان فوفلزائی نائب الحکومهٔ کشمیر وقتی که [سید علول شاه] متوطن ولایت یوسف‌زائی من توابع پشاور باو تسلیم کرد در ماه صد روپیه معاش برایش تعیین داشت چنانچه اصل کله‌دار که در کتاب جهانگشای درانی در فصل تاریخ کشمیر مسطور است واگر چه مذکور نظر بدلائلی طور فوق‌العاده باین مقدار معاش نائل آمد اما رویهمرفته میتوان گفت که صاحب‌منصبان ارشد عسکری هر یک بحدود ۷۰ - ۸۰ - ۹۰ - ۱۰۰ معاش ماهوار داشته‌اند. وقسم دیگر چنان بود که بنام پنج هزاری - سه هزاری - یکهزاری بست معین میشدند و این تقسیمات سه‌گانه در قطعات قشون درانی معروف بود مگر مطابق رواج و دستورات عسکری کشور هند چنانچه از عصر مغل مروج بود رعایت میشد و از جمله این يك اصطلاح را بطور مثال توضیح میکنیم: پنج هزاری: یعنی کسیکه منصب پنج هزاری بتعداد پنج‌هزار عسکر میداشت برای او يك كرور [دام] باصطلاح هند مقرر میداشتند و چهلم حصهٔ وام را که معادل دو نیم لك روپیه مروج عصر درانی بود مقرر میداشتند و دارندهٔ پنج هزار عسکر باخذ دو نیم لك روپیه جایگیر خواه نقدی ستانیه و خواه معادل آن جایگیر معین میداشت مقصد آنکه حق آن دو نیم لك روپیه در ظرف سال تعیین میشد. واز بزرگترین صاحب منصبان عسکری همین قسمت بود و نسبت سائر صاحب منصبان برای همچه اشخاص برتری قائل میشدند. اما کسانیکه تعداد افواج ایشان دو از ده هزار و یا ده هزار یا هفت هزار میبود آن صاحب منصبان رتبهٔ امارت و وزارت ونواب میداشتند و آن گونه رتبه ومعاش که سزا وار آن بود دو کرور وام معادل پنج لك روپيه و بیشتر ذیحق میبودند اما آن قسمت فوق‌العاده ومختص به رجال بزرگ بود و امتیاز ایشان از صاحبمنصبان پنج هزاری و هفت هزاری خیلی بلند تر بود. اما دستهٔ پنج هزاری خیلی معروف بود چنانچه شاعری که در همان اعصار برای شخصی افسر يك سپاه پنج هزاری را درخواست کرده است چنین گفته است: عنقریب است که از بخت بلندت بینم منصبت پنج هزاری سپهت پنج هزار