Page 234

ـ ٢٣١ ـ بالاتر میبرد ، بطوریکه رحم ـ خیر ـ احسان ـ وسائره را این میل برای محبوب خود مخصوص میداند عطوفت وشفقت تولید میکند . شفقت خیر دائمی گردیده صاحب خود را مظهر حب انسانیت میسازد . بالاخره انقدر اشتداد میکند که ببذل نفس میکشد چه رسد بفدای مال ومنال مناقب قهرمانان دین و وطن را هر کس خوانده است . گمان نرود که در میان این تفصیلات از تعریف میل اجتماعی که در اول وهله کرده ام فراموش نموده ام نه خیر! گفته شد که روح میل اجتماعی در الفت وغیر کامی بته پر دیگر در اتحاد وخیر بشیر دیده میشود . فی تعطف الحقیقه این جنس وفصل در معنی لغوی صریح تر وقوی تر بنظر میخورد چونکه میل اجتماعی ـ اولا از يك رفیق شروع میکند مثلا از ازدواج دیر یا زود این حیات دوگانه مثلث مربع شده به تشکیل عایله میکند . محله وسمت ـ قبیله وقوم ـ شهر ومملکت ـ کشور وقطعه را در بر ـ گرفته بالاخره جهان شمول میشود . هرتوجه تعطف بموضوع متعدد تعلق گرفته درجات مختلف پیدا میکند، لهذا مختصری از درجات تعطف را باید مطالعه کرد . درجات تعطف . دو سه دقیقه پیشتر از یکطرف گفته شد که تعطف اهسته اهسته ترقی کرده غیر را محبوب میسازد و از طرف دیگر این میل اجتماعی اگرچه ابتدا تعلق بيك رفیق میگیرد اما تا عائله قوم ـ ملت ـ همدینان و بنی نوع ترقی میکند . علاوه برین در اقامتگاه املاک و اشیا در ذهنیت وشرف رفیق عائله قوم وسائره نیز ـ مربوط میباشد . تعلق تعطف اگر تنها برفیق ازيك جهت مادی باشد قیمت بزرگی ندارد . بل خساست است . چه درینصورت نفس حالا از دائره ذوق ومنفعت خود نبرامده است و فرح نفس که درین اثنا از قبیل حزنی است که روح بطرف داخل نرم نرم درینحال میگریزد تا از مواذی امین بماند . لهذا این فرح وحزن روحی فی الحقیقه بخود کامی میکند . درین مقام نفس بحالی است که اگر بالم شخصی غیر تعلق بگیرد خوش نخواهد برد واگر بسرور خصوصی کسی شاهد شود ارزو مند است که باوهم باشد ... هرگاه فرح وحزن نفس از قلبی یعنی وجدان اخلاقی نشأت کند کام وارزوی شخصی خود را فدا خواهد کرد . بادغدغه ها وخطرات خصوصی درعالم وجدان مقابله ومبارزه خواهد نمود . وجدانها را توحید و روحها را تجنیس خواهد ساخت . در زیر رابطه های انسانی وعلائمهای لاهوتی جمع خواهد شد . درینجا لذت در نفس تعلق خیر میباشد . تلخکامی از عدم اتحاد ذات میخیزد . بته پیر (ا ـ رابو ـ مولف درسهای روحیات) درینحال يك تناسخ مفکوره وی بوجود میاید . بالاخره نفس را يك حس مرحمت انسانی استیلا میکند . بحدیکه منافع و ـ اذواق طرف مقابل را بر لذات وفوائد خود ترجیح میدارد . صاحب این میل خیرات و مبرات