Page 80

شعر العجم حصہ چہارم ۷۵ است، ولی طلسم سازی قوت تخیل درین اشعار یک تصویر حقیقی را به پیش نظر تقدیم کرده است، اولاً شاعر این واقعا‌ت را نسبت بذاتی نموده است که بطفیل معجزه اش (به نزدیک او) هر چیز شده می تواند دوم بعض اجزای این واقعه صحیح یا مشابه به صحیح است، ماهی ها در میان آب اجتماع می ورزند - حباب با چشم مشابهت دارد، مرجان نیز بشکل پنجه میباشد، از حالت مجموعی این سخنها و علاوه بر آن بواسطه لطافت بیانی شاعر این امر معلوم میشود که تصویر یک حالت حقیقی را کشیده است، (۲) اکثر یہ آن تخیل بیکار و بی اثر می باشد که بنیاد تمام عمارات آن فقط بر کدام تناسب لفظی یا ایهام میباشند علی الاکثر نکته آفرینی های متاخرین بر همین قسم است، مثلاً شاعری می سراید ۵۰ مستانه کشتگان تو هر سو فتاده اند تیغ ترا مگر که به می آب داده اند زیاده تر بنیاد این خیال بر لفظ آب است، و "آب تیغ" بریق و لمعان و درخشندگی و آبیاری آنرا میگوید و آب بمعنی مشهور خودش نیز مستعمل بوده و شراب هم مانند آب سیال میباشد و درخشندگی تیغ را باب تعلق و مناسبتی نیست، بلکه از مجاورت آب تیغ زنگدار می شود از آنجا که در عرب فارسیان صفائی و درخشنده بودن تیغ را نیز "آب" می گویند -