Page 345

شعر العجم حصہ چہارم ۳۴۰ تنقید و تقریظ مفصل بر شاعری فارسی انواع شاعری :- اہل ادب ما تقسیم شعر را بلحاظ وزن و قافیه وغیره نموده اند - بنا برین در اقسام شعر قصیده - غزل ، مثنوی وغیره را قرار داده اند ولی این تقسیم تقسیم علمی نیست - می بایست تقرر انواع شعر اینطور باشد که بلحاظ آن حقیقت شعر ، که از روئے ذاتیات او در آن مهجور است انواع شعر معلوم کرده شود که حقیقت اصلی شعر مصوری است ؟ یا تخیلی - زیرا که از تنوعات و خصوصیات و اختلافات همین دو چیز اقسام شعر پیدا می شود - اقسام شعر بلحاظ مصوری :- ہر چیزیکه در عالم موجود است بر دو قسم تقسیم کرده می شود (۱) مادیات مثل زمین ، آسمان ، ماہتاب، آفتاب ستارہا ، باغ ، جنگل ، کوه ، بیابان ، گرمی ، سردی ، بہار خزان و امثال (۲) کیفیات باطنی یعنی جذبات گونا گونی که در دل انسانی بودیعت گذاشته شده اند مثل رنج ، و مسرت ، محبت و بغض ، حسرت و غم ، غیظ و غضب وغیرہ بلحاظ این دو تقسیم ، شعر نیز بر دو قسم منقسم گردیده