Page 125

شعر العجم حصه چهارم ۱۲۰ مخالفت قیاس موجود نباشد، و همراه آن فصیح هم پنداشته نشود، و این هم امکان پذیر است، که یک لفظ کاملاً نادر الاستعمال باشد و باز هم فصیح شمرده شود ، مثلاً الفاظ آن زبانی را که ما هرگز استعمالش را نه نموده باشیم بلکه در گوشهائی ما هم آوازش نرسیده است ، بمجردیکه ما چند کلمات آنرا می شنویم ، در بین آن برخی بمذاق ما فصیح و بعضی نامانوس و مکروه معلوم میشود، حالانکه به ندرت استعمال هر دو برابر است ۔ مخصوصاً یک نکته درینجا قابل لحاظ است، که اکثريه الفاظ اینطور می باشند، که در آن ثقل دیده می شود مگر در دوره اولیه که احساسات مردم نازک نشده بود ثقالت آنرا محسوس نمیکردند، بلکه کثرت استعمال زیاده تر ثقل او را کمتر می نمود ، اما بالآخر وقتیکه احساسات نازک میشود، پس آن لفظ ظاهراً گرانی و ثقالت خود را نشان داده رفته رفته متروک میگردد، لکن شاعر نکته دان و لطیف المذاق پیشتر از فتوی عمومی این طور الفاظ را ترک می کند و گذاشتن شاعر مر این الفاظ را گویا اعلان متروکیت آنست و همین شعراء هستند که شاعری آنها آئین و قانون یک زبان شمرده میشود، مثال آن در