Page image — the source of record
Machine transcription
شماره ١٧ سال دوم ٤
ورود شوکت مورود بادشاه دل آگاه مقدس معظم محبوب القلوب خود را بايك قلم بهاری رقم بصداقت توام بنظر قارئین کرام جلوه گر نموده بود ، حوادث داخلیه این شماره عاجزانه ما از کیفیت دربار معالی بار نخستینی که بعد از تشریف فرمائی همایونی تشکیل یافته تحت میراند .
کیفیت دربارها را چون در اسناد های پیشتری خود به تفصیل بیان نموده ایم تکرار آنرا لزوم نمی بینیم. و تنها بعضی بیانات مراحم آیات اعلیحضرت بادشاه مقدس معظم خود ما را که هر یک آن جهان جهان حکمت و عالم عالم منفعت را در برداشت و درين دربار بیان فرمودند زيب صحيفه افتخار مینمایم اهل دربار در یوم سه شنبه ۲۹ ماه جمادی الاول به ساعت ۹ صبح بقرار سررشته وقانون مقرری در دالان بزرگ سلامخانه عام جمع آمده بر جوکهای مرتبه آرام گرفتند. همه سلامخانه از ارباب مناصب ملکی و عسکری و مردمان اعزه و اشراف بلباسهای رسمی پر و مملو گردیده بود. تقريباً بساعت ده ذات اعلیحضرت پادشاهی دربار را به تشریف قدوم مرحمت ملزوم همایونی شاهانه شان شرف بخشید، همه مردمان قیام وصف بسته احترام گردیدند. ذات شوکتسمات همایونی به احوال پرسی همه کاردارانوازی فرموده به نشستن امر نمودند برداشت سخن را از بعضی سخنان علمی و فنی نموده از منافع و فواید صنایع وتاريخها بیان و از ماشین خانه اسلحه سازی کابل بحث رانده فرمودند « این ماشین موجود شايد قوت دو صد اسبی است و در هر روز بقدر شصت خروار چوب مخرج میرساند که به این حساب سالیانه بیست یکهزار وشش صد خروار چوب برای آن مصرف میشود. واگر ما یکچند فابريك دیگر بسازیم ، و هر رقم صنایع را در مملکت خود بوجود آریم مخارج چوب آن بمقداری میرسد که چوب مملکت ما آنرا اداره نخواهد کرد، و هم قوة ماليه ما را رخنه دار میسازد و ازین است که ما را بر تشبث بسیار مهم و جسیم بنیاد نهادن فايريك الكتريك در موقع ( جبل السراج ) مجبور ساخت ازین ماشین سه هزار اسب يك قوتی حاصل میشود که برای روشنی شهر كابل و خود قلعة السراج جبل السراج ، و ماشين خانه های موجوده دار السلطنه و بسی فابریکهای دیگر که سر از نو تاسیس آن متصور است کفایت میکند .»
این بیانات مراحم آیات ذات شوکتسمات بادشاہ ترقی خواه معظم ما بر قلوب همه اهل دربار معالى باريك تأثير خيريت آمال عظیمی برای حال و استقبال وطن حاصل نموده زبانها بدعای سلامتی ذات شاهانه شان رطب اللسان گردید. ذات اعلیحضرت بادشاهی بعد ازین افادات شاهانه از تصور همایونی در باب سفر خیریت از غزنین بحث رانده فرمودند :
انشاء الله خیال داریم که در همین روزها بغزنین برویم. بعضی كمان خواهند کرد که ما هنوز از سفر جلال آباد نو بدار السلطنه رسيده وراحت نکرده باز چرا سفر غزنین را اختیار کردیم حالا که کسانیکه بذکر و تصور شاهانه ما تا یک درجه آگاهی حاصل کرده اند بخوبی میدانند که ما راحت خود را برای راحت و سعادت و ترقى تمامات صادقه و مملکت شاهانه خود آرزو میکنیم مراد ما از رفتن غزنین این است که بند سراج غزنین را ملاحظه کنیم. این بند انشاء الله بك زنده گی و تازه کی نوی بغزنین خواهد بخشید مخارج آن پنج لك روبيه تخمین شده است ما آنرا به پنج حصه تقسیم کرده ایم سه حصه آنرا خود ما و يك حصه آنرا عبد الاحمد خان بركه ، و يك حصه آن براهالی که از آب بند فایده مند می شوند تقسیم کردیده است. ولی چون حصه که براهالی اصابت نموده برای آنکه تکلیف برانها نشود از وجه نقدی عوض خدمت بدنی تحویل دادیم. ذاتاً آبی که ازین بند حاصل میشود همه آن اراضی خود اهالی را آبیاری میکنند، و به لكها جریب زمین غیر مزروع را بزراعت آباد میسازد که آنهمه اراضی بر اهالی تقسیم گردیده موجب رفاهیت و ثروت شان میگردد و در عین زمان خزینه دولت نیز ازان مستفید میگردد و مقصد يكانه شاهانه ما که آبادی ملک و سعادت شئامات صادقه است حاصل میشود . ما هر نهضت نافعی که میکنیم برای شما میکنیم. نان ما ، دربار ما همه از خود شماست خداوند عزوجل چون به اراده ازلی خویش ما را بادشاه شما مقرر فرموده خود را مکلف میدانیم که همیشه بر خیر و سعادت شما کوشش ورزیم و اگر شما به این راضی نباشید به اراده ازلی پرور دكار عظيم الشان خود عصیان ورزیده خواهید بود ..
این کلمات حکمت آیات اعلیحضرت همایونی همه اهل دربار را بيك جوش و خروشی آورده از دلها و زبانها آوازهای دعا و صداقت و شکر گذاریهای نعمت و عبودیت غليان نمود . بعد از ان ذات شوکتسمات اعلیحضرت همایونی از تصور بسیار عالی شاهانه در باب بنا نمودن يك شهر جدیدی در غزنین ، و از خرابی و قابل نبودن شهر عتیق آن بیانات بسیار واضح و مدللی در میان آورده فرمودند :
خواه در خصوص برقى جبل السراج ، و خواه در باب بنای شهر غزنين به خیال بعضی خواهد رسید که این تصورها از قبیل طول امل خواهد بود. زیرا چون این قسم کارها و نهضتها بصورت آنی و زودی از قوه بفعل نمی آید ممکن است که بعضی آنرا بر طول امل حمل نمایند. حالا آنکه طول امل غير مشروع عبارت از اینگونه تشبثات عالی که ما میگو نیم نیست ، بلکه این گونه اقدامات از قبیل حکایت همان بذرگریست که عمرش بهفتاد سالگی رسیده بود و تخم خرما را در زمین میکاشت پادشاهی در ان اثنا از انجا گذر کرده پرسید که چه میکاری . گفت تخم خرما میکارم گفت، عمرت به هفتاد رسیده، و درخت خرما تاثمر بدهد
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.