Page 654

شماره ۱۷ سال دوم صفحه ۳ عفو عمومی را اعلان فرموده بصدها عایله های که از خانه باك وطن بادیه چهای غربت پر محن بودند باز به نعمت مراجعت وطن نایل و سزاوار، و آسوده نشین امن وامان خاك بالك فيوضات آثار گردیدند، و غیر از انکه مظهر عفو شاهانه شده بر جرایم سابقه شان رقم عفو کشیده شد باملاك و عقار و تنخواه نیز سرافراز شدند. در ابتدای جلوس میامن مأنوس همایونی مبلغ خطیری از باقیات مالیات سنوات گذشته بردمه رعایای صادقه شاهانه باقیمانده بود. ذات اعلیحضرت همایونی شان از کمال عدالت و مرحمت پروری که در قلب سلیم بعدالت مستقیم شاهانه شان در حق تبعه و زیر دستان صداقت و عقیدت نشان همایونی شان داشتند همه آن باقیات مالیات را بخشیدند. و به اینصورت يك رفاهيت ، و ثروت و سعادت عمومی بر ملت عطا فر موده كمال عدل و احسان، و تمام جود و کرم بادشاهی را نمایان فرمودند. بعضی عوايد و قواعد پر كانت ، و سراسر بدعتی که در اهالی مرعى الاجرا بود و از اترو بی خدارتها و زبانهای کلی برانها وارد و عاید میگردید، و بسبی که از قدیم الایام عرف و عادت شده بود هیچ کس خود را از ان رهایی داده نمیتوانست : مثلا مهر وكايين عروسها آنقدر بالا بروازانه ، ومافوق الطاقه گذاشته میشد که انسانرا حيرت دست میداد و از امر ازدواج انسان را بیزار میساخت، و نیز مراسم فاتحه خوانی و مرده داری بدرجه پر کلفت و پر مخارج بود که غم تدارک اسباب ضیافتهای مکلف آن از غم مرگ مرده بار بار افزونتر بود. لهذا ذات اعليحضرت بادشاه مراحم اكتناه معظم ما این نقصان و زبان اهالی را در زیر نظر دقت گرفته قوانین منتظمی در بناب وضع فرمودند. و آن عواید را در يك حد معینی محدود نمودند . غیر ازینها بی مرحمها و عدالت پروریهای اجرا فرموده اند که زبان از تعداد آن عاجز است. على الخصوص لغو اسارت يعنى منع فرمودن خرید و فروخت غلام و کنیز - که یکی از بدعتهای بسیار ناگواری در عالم انسانیت شمرده میشد. آیا نوع انسانی که اشرف مخلوقات است چنان مانند دواب و موانی خرید و فروخت خواهد شد ؟ وضع نمودن قواعد استنطاق ، ومنع فرمودن اشکنجه و عذاب نیز یکی از عدالت پروریهای عظیم عصر عدالت حصر اعلیحضرت سراج الملة والدین است. از زمانهای بسیار قدیمی در افغانستان برای اقرار مجرمین انواع اشکنجه ها و عذابها مانند فانه ، وروغن داغ و غیره چیزهای که یاد آن موهای انسا را برمیخیز اند جاری و دارج بود و این اصول غیر از انکه مخالف شریعت غرای اسلامی . و انسانی بود سبب اقرار مجرمین ایز نمیگردید. زیرا بسیار شده است که مجرم به آن عذابها تاب آور مقاومت نشده دیگر بیگناهانرا نیز با خود متهم مینمود یا آنکه مرگ را نسبت به آن عذابها آسانتر و اهونتر دانست. اگرچه مجرم نمیبود برای خلاصی جان اقرار میکرد. الحق که منع فرموده شدن این عمل ناگوار یکی از عدالت پروزیهای بسیار عظیم بادشاه عادل عاقل ذي جود و احسان ما شمرده میشود . از زمانهای بسیار پیشتر (سیاه چاه ) نام يك حبس خانهٔ موجود بود که محکوم شدن به قتل و اعدام هزار بار بهتر از محکوم شدن مجلس سیاه چاه بود. ناول ( مونته کریستو ) را البته بعضی از قارئین کرام مطالعه کرده خواهند بود . آن حبخانهٔ مونته کریستو نسبت به سپاه جاه کابل جنت شمرده میشود. بريك به يك جاهی بسیار عمیقی کنده شده بود. داخل آن چاه را کنده کننده برداره ها و خانه های جدا کانه تفریق داده بودند. محبوس را از مدخل چاه باریسمان آویخته در ان می انداختند، و مأمورهای مخصوصه هر کدام را جابجا کرده سر و گردن شان را پزنجیرها می بستند. مأكولات ومشروبات شان از دهن چاه برای شان انداخته میشد. ذات مراحم صفات عدالت آئین اعلیحضرت بادشاه مقدس بادانش و دین ما این مجلس منحوس سیاه چاه را از بیخ و بن برانداختند. و نام و نشانی ازان نگذاشتند دیگر حبسخانه ها را نیز برداشته بعوض همه آنها يك حبس خانه بسیار منتظم بزرگی که بر دو ابر مختلفه نسبت به نوع محکومیت و مجازات تفریق شده بنانهادند. درین حبسخانه به آموختن صنعت و اصلاح نفس محبوسین کوشش ورزیده میشود . از نقطه نظر حفظ صحت ، وموافق عدل وحقانيت محال محبوسین پرداخته میشود . آنانی که جزای شان سخت تر باشد دایره حبس شان نیز فراخوره حال شان ترتیب یافته ، و آنانی که جزای شان خنیفر است دایره حبس شان نیز اهون تر تشکیل داده شده است الحق که این مرحمها و اینگونه عدالت پروریها از ان چیزهائی نیست که ملت افغانی از عهده شکران آن برآمده بتواند. سزاوار است که صحیفه های تاریخ ملی این حوادث عدل و داد اعلیحضرت بادشاه مراحم بنیاد ما را به آب زر بنویسد . و تذکار این اعدالتیروریهای شهریار معدلت مدار کرم کردار خود ما را براوحه های قلوب صداقت مجلوب خودمان تا به ابد حك نمائيم . حَوادِث داخِليه ( دربار معالی بار ) يوم سه شنبه ۲۹ جمادی الاول سنه ۱۳۳۱ هـ نسخة سابقة سراج الاخبار افغانيه تشريف موكب سعادت موهب همایونی را سرلوحهٔ فخر و مباهات خود ساخته کیفیت