Page 469

تحفه ١٦ سال دوم شماره ٦ و یا برای منفعت بسیار اشخاص وضع شده میباشد ، یا آنکه برای نظم و نسق حمليات صناعيه، ووقايه ومحافظة منابع بوجود آورده میشود .. و بعضی از مواقع بنابر مقصد محافظة هيئت عمومیه از طرف حکومت وضع میشود . موانعی که برای منفعت اشخاص وضع میشود ، و امتیازانی که ازان بوجود می آید عبارت ازین چند مواد است : يك كاری كه بطريق الحصار بيك شخص ، ويا بيك شركت داده شود، و برای اجرای بعضی صنایع بعضی اشخاص را مأذون دارند . و تحدید عدد ، وتعیین معاملات آنهاست . موانی که برای اجرا نشدن صنایع بدون اجازه و رخصت وضع شده است بسیبی که اساساً به ( وقابت ) و ( آزادی اعمال ) مخالف است از ارو در نزد علم ثروت مضر شمرده میشود . قبل ازین در ممالک متمدنه صنایع اصناف صنعتکاران در زیر نظام و قانون گرفته شده بود. و هر گونه اعمالی که به اجرای آن هر صنفی از ارباب صنایع مأذون میبود با قوانین و نظامات مخصوصة تعیین میگردید. و هر صنعت از پدر به اولاد انتقال می یافت . هر کس تا یکمدتی شاگردی نمیکرد ، و استاده ای آن صنعت تصدیق نمیکردند آن کس اجرای صنعت نمیتوانست . و آن تصدیق را بدست آوردن بر خوش کردن خاطر استادها متوقف بود که آن نیز به بعضی مصارفات وزحمات موقوف بود. هر صنعت از خود يك دايره بنى محكمة مخصوصی داشت که آن هم از خود باشيها و سرپرستهای جداگانه را مالک بود . و نيزيك هيئت اداره داشت که نظام و قانون آن صنعت را اجرا میکردند که انتخاب صنایع را به تکلیفها و زحمتهای بسیار گرفتار می آوردند. از دیگر طرف برای اجرای هر صنعت جاهای معین و محدودی بود که به اینصورت از صنایع محدود شده بود . حتی نانیایی و قسابی و بقالی که از صنعتهای احتیاجات ضروریه شمرده میشود نیز در زیر دست یکچند نفری به انحصار در آمده بود . تا آنکه رفته رفته این نظامنامه اصناف و ارباب صنایع لغو و بر طرف گردید. کسانیکه از لغو شدن نظامات و قوانين اصناف صنعتکاران افسوس میکنند یکبار احوال سابقه اوروبا وعلى الخصوص احوال سابقه ملا، فرانس را با احوال حالایی آن یکقدری مقیسه و مطالعه نمایند در قرون وسطا در شهر (میلان با تخت ایطالیا) آزادی صنایع کاملا جاری و در دیگر جاهای اوروپا جاری نبود . به این سبب منسوجات یعنی صنعت بافنده گی این شهر در انوقتها به نفاست و متانت مشهور عالم شده بود، و در هر طرف بکلی اموال بیرون براورده میشد ، وشهر ( میلان ) از انرو خیلی کسب ثروت و قدرت کرده بود . اما رفته رفته خواه در ایتالیا و خواه در دیگر ممالک اوروپا اصناف ارباب صنایع به نظام و قانون ربط گردیده و رفته رفته باقی دارد. اعلان سياحتِ دورا دور كرهٔ زمين چندر فایده ها و شيرينيها دارد ! على الخصوص که آن سیاحت با آن بزرگی و وسعت به هشتاد روز ✍ اجرا شود ! آرزو کننده گان این سیاحت خارق العاده هرگاه برای خریداری کتاب ( سیاحت پردورا دور کره زمین ) بهشتاد روز قدر دوربیه کابل بك مبلغ کمکی را صرف نمایند این سیاحت را گوبابا ( فلباس فوق ) سیاح و رفقایش یکجا اجرا کرده خواهند بود ! محل خریداری این کتاب دکان ( ملا غلام محمد ) تاجر كتب متصل مدرسه شاهی میباشد . مؤلف این کتاب ( ژول ورن ) فرانسوی است که در نوشتن ناولهای فی مشهور آفاقت. از فرانسوی به ترکی و از ترکی فارسی ترجمه شده است. کتاب مذکور تنها ناولاتی بلکه در ناول فن جغرافیا و جغرافیای ریاضی را نیز بطرزا فسانه نشان میدهد . در (مطبعهٔ عنایت) که از مؤسسات شهزاده جوانبخت معظم دولت علیه افغانستان جناب عالی (معين السلطنه ـ ردار عنایت الله خان) است بزیور طبع آراسته شده است. این کتاب نایاب را زود بدست آرید و فرصت را فوت مکنید که نسخهای آن زود تمام خواهد شد. و افسوس فایده نخواهد بخشید . همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته محمود طرزی در چاپ خانه حروفی دار السلطنه کابل طبع گردید