Page 195

تحفة الامان في سيرة النعمان حصه اخرى (١٩٤) اثرات خبر واحد یقینی است یا ظنی — ادای مطلب — ما بعد ازین امور تادیهٔ مطلب است — مثلاً يك حديثی که بر اصول عموم محدثين و مجتهدین متصل است و روات ان نیز ثقه میباشند — و در وی شذوذ هم نیست لاکن این مبحث در میان آن تا هنوز گنجایش دارد که راوی بچه طور ادای مطلب را نموده است ؟ آیا تمام آن خصوصیات محل روایت را ملحوظ داشته است ؟ یا نی ؟ آیا در فهم مطلب و طریقهٔ تادیهٔ آن مرتکب اغلاط شده است ؟ و یا خیر ؟ چون این امر بالعموم مسلم است که اکثری از احادیث بالمعنی روایت شده اند ازین رو این احتمالات را قوهٔ مزیدی بهم میرسد — بنابر همین امر در زمانهٔ صحابه کرام نیز از صحت احادیث انکار کرده میشد — والا نه ظاهر است که عموم ثقه بوده اند و در روایت آنها هیچ احتمال انقطاع گنجایش نداشت —. در باب التیمم صحیح مسلم مزبور است که مردی از حضرت عمر پرسید که اگر بمن حاجت غسل افتاد و بر آب قادر نباشم و خاك پاك را نيز نیابم — پس چه باید بکنم ؟ بجوابش گفت که نماز را قضا کن و بعد از وجود آب بقضای آن بپرداز چون « عمار » در آنجا حاضر بود نسبت بدین مسئله روایت تیمم را از حضرت ختمی مرتبت بیان داشته در خاتمهٔ آن « حضرت عمر » را گفت که در آن موقع خود شما هم بحضور نبوی مشرف بودید — « حضرت عمر » گفت ( اتق الله يا عمار :— ای عمار از خدا بترس — این ظاهر است که « حضرت عمر عمار » را کاذب نمی پنداشت ممکن که وی در ادای مطلب غلطی نموده باشد که او « عمار » را بدین الفاظ تنبیه نمود — و عمار متعاقباً معروض داشت که اگر رضای آنجناب نباشد من در آتیه حدیثی را روایت نمیکنم —. قصداً ما قدری بحث اخبار احاد را بنابرین مقصد — طول دادیم که اکثری از محدثین بیشتر در همین مسئله بر ذات ستوده صفات « امام ابوحنیفه » بازار ردو قدح را گرم نموده اند — حالانکه مذهب امام اعظم نسبت باخبار احاد چنانچه مذکور گشت نهایت محققانه ومبنی آن بر دقت نظری است !