Page 193

تحفة الامان فی سیرة النعمان حصه اخری ( ۱۹۲ ) اثرات خبر واحد یقینی است یاظنی یقیناً اتصال موجود است و اگر این الفاظ نباشد و از لفظ عن روایت می کند اغلباً از روی قیاس اتصال آن حدیث گمان کرده میشود ـ اما یقیناً متصل گفته نمیشود. زیرا که در کتب حدیث و سیر این امثله بسیار موجود اند که دوراوی باهم دیگر همزمان بوده‌اند و باهم ملاقی هم شده اند تاهم یکی از دیگرش روایت را بالواسطه گفته اند و از تجربه ای روز مرهٔ ما و شما هزارها شهادتنامها در اثبات این مدعی بعمل می‌آیند. تنقید رجال مسئله اهم و نهایت ضروری دیگر تنقید رجال که مدار اخبار احاد بیشتر برآن است ، میباشد لاکن تنقید و تشویق رجال نیز از آنچنان مسائل ظنی است که فیصلهٔ آن نیز نهایت مشکل و قلیل الوجود میباشد ـ يك مرد را اشخاص بسیار ، نهایت ثقه و و متدین و راست باز می پندارند ـ و برخلاف آن اشخاص دیگر او را ضعیف الروایه و غیرثقه و ناقابل اعتبار می انگارند ـ لطف در ین جا است که طرفداران هردو طرف چنان اشخاص صاحب مراتب و ذی اکرام میباشند که احدی از عظمت شان و صداقت بیان آنها انکار کرده نمیتواند ـ . اگرچه میان « امام بخاری و امام مسلم » این قدر اختلاف شدید نیست تا هم بسی از رواة را یکی از آنها قابل حجت و دیگری ضعیف الروایه قرار داده است ـ « علامهٔ نووی » در مقدمهٔ شرح مسلم بتذکر اسامی بعض از آنها نیز پرداخته است و از کتاب المدخل حاكم محدث تعداد آن رواة را که ( ٦٢٠ ) نفر میباشند نیز نقل نموده که آنهارا « امام مسلم » در مسند صحیح احتجاج نموده است و « امام بخاری » درجامع صحیح خویش از آنها حجت نگرفته است ـ از ملاحظهٔ « میزان الاعتدال » چنان معلوم میگردد که رواة بی‌شماری ازین قبیل میباشند که جرح وتعدیل آنها مختلف فیه است . و بودن همچه‌ يك امر ضروریست ـ زیرا که اطلاع یافتن از ان عادات و اوصاف راوی که در اثر آن از قوت و ضعف روایت معلومات بدست افتد ، موقوف بملاقات و تجربهای متمادی است و آن اشخاصیکه به جرح و تعدیل رواة مشغولیت داشتند چه طور میتوانستند که از هزارها نفر راوی