Page 54

« ( ۳۷ ) » است محروم مانده که ذکر کردن مفاسد اینقبیل حکومت ها در این موقع مناسبتی خواهد داشت . شیخ ابراهیم : بلی خیلی خوب است ، بنده منتظر فهمیدن این امر بودم . زیرا در ابتدای اجتماع وعده نموده بودید. احمد : ابتدا چون حكومات تاسیس شد بطرز موروثی بود ، یعنی ریاست عظمی از حقوق يك خاندان ممتاز میبود که بذریعه قوت دارای این امتیاز شده افراد ان خاندان باستحقاق وراثت متولی سلطنت شده امورات سلطنترا اداره مینمودند، و چون اختلاف اخلاق و سلوك بشر بين شريف النفس و عکس ان ، يا عالم و جاهل امر طبیعی است لهذا وارثهای سلطنت که از قبیل فریق دوم میبودند ، تسلط و اقتدار خود را صرف منافع و شهوات نفسانی خود مینمودند و چون این رویه شان با مصلحت ملك مخالفت کلی دارد که امین ان سلطنتند مجبوراً باید چشم افراد را از دانستن حقیقت این خیانت خود بپوشانند ، که بغیر از استعمال دو طریقه بدیگر صورت این مقصد مشئوم خود را تحصیل کرده نمیتوانستند : اول : استعمال شدت و ظلم تا ملت به مرشمی و تحمل مجبور باشد . دوم : منع رواج علوم و معارف تا افراد از حقوق و ماهیت زند- گانی خود هیچ خبری نداشته باشند . زیرا چنین حکومتها نمیتوانند به صفحه روزگار بپایند اگر افراد دارای معلومات و کمالات باشند و اینقسم حكومات بازار ظلم و استبداد و منشأ فتنه و فساد است .