Page 150

١٤١ باب نهم در بیان شجاج و جراحات الخ (۸۷۳) واگر شخصی شجه موضحه زد کسی را و از همان شجه هر دو چشم او قلع شد بجهت هر دو قصاص نیست و دیت بر هر دو لازم آید (کافی) (٨٧٤) موضحه اصلع یعنی کسی که در سر او موی نباشد کمتر است از موضحه غیر اصلع لہذا ارش او کمتر ارش غیر آن باشد و هاشمه اصلع و غیر اصلع برابر است (واقعات الناطقی) (٨٧٥) واگر شخصی عمداً شجه موضحه زد کسی را که بسبب بزرگی سالی او در سرش موی نباشد بر جارج قصاص نباشد و ارش لازم آید و اگر جارج بدادن قصاص راضی باشد جایز نیست واگر جارج نیز اصلع باشد بر و قصاص لازم شود (محیط سرخسی) (۸۷٦) و هر جراحت که در غیر سر و روی باشد تاوان بقرار حکومت عدد است تا استخوان برآید یا بشکند و اینوقتی است که اثر جراحت باقیماند واگر هیچ اثر جراحت باقی نماند ہیچ ضمان لازم نیاید (محیط السرخسی) (۸۷۷) اگر کسی صد تازیانه بشخصی زد و جراحت التیام یافت و اثر آن باقی ماند تاوان بقرار حکومت عدل لازم شود (کافی) (۸۷۸) و جائفه جراحتی است که تا جوف بدان رسد مثل شکم و پشت و سینه و گردن و زیر حلق واگر تا جوف نرسد جائفه نیست و هر جراحتی که در دست و پا وران و دہن واقع شود آن جائفه نیست واگر جراحتی از انثیین و ذکر تا جوف بدان رسد جائفه بود فقط (سراج الوھاج)