Page 304

صحیفه ۳۰۱ طرز محاربه جزوتامهای بزرگ و استعمال احتیاطها جلد پنجم قیمت دار ترین درس این حرب ژاپان و روس همین است که اساس یگانه فتح و ظفر تنها عبارت از تکملات اسلحه، و تجهیزات، و صنایع جدیده نیست؛ بلکه مهمترین و نخستین ترین عنصر حرب (انسان) است. زیرا در هر حال و هر وضعیت در هر صفحه محاربه مهمترین تاثیری که اجرا کرده است همانا عناصر و موثرات معنویه انسان است. دلاوری و فداکاری از خصایل لازمه حربست: اما هزار افسوس که اینها کافی نیست. هر گاه ازين يك هر كس مطمئن باشد که تربیه عسکریه همه اقسام تول غند بدرجه کفایه است در انحال این قوه معنویه و اعتماد که شرط الزم موفقیت است حاصل میشود. هر قوماندان که به او اطاعت کرده میشود از همین است که عسکر بر و اعتماد تمام دارند. و چون قوماندان ازین ایمن شده عسکرش بر و همین اعتماد را دارد فدا کردن حیات هزار ها انسان را طلب کرده میتواند. عسکر ها نیز چون دا نستند که برای استحصال مقصد حرب به این ضایعات لزوم و احتیاج است بو ظیفه های خودشان چابکی میورزند. در نول غند ژاپان این اعتماد و قوه معنویه بدرجه مطلوب، و در روسها مفقود بود. افراد و افسران روس، چون از اقتدار قوماندانهای خودشان امین نبودند در خصوص بجا آوردن وظیفه خودشان يك سرعت و چابکی بر هیچجا نی نشان نمیدادند. چونکه فداکاری که برایشان امر میشد آنرا بی فائده و بی لزوم میشمردند. در يك کتابی که بعد از فن حرب، در روسیه نشر شده احوال فکریه و روحیه افسران و افراد روس دران تصویر شده است. درین اثر مذکور مینویسد: «که در میدان محاربه در يك سپر شکاری شبکه در يك نقطه تنها و متروکی