Page 111

١٠٤ نکیر و بلکہ مصدر تاسی نفسی آنرا باید بداند، مثلا اگر یک کاذبرا بدون اینکه حالات نفسیه که او را بدروغ وادار ساخته کشف نکرده تکراراً نصیحت بدروغ نگفتن کنیم، البته این نصیحت و تکرار هیچ اثری نمی بخشد، اما اگر در حالات نفسیه او تدقیق نموده مصدر و سبب این دروغ گفتن را تشخیص نمائیم، البته که بعد از این تشخیص یکعلاج مناسب و نافع را برای او که بحالت خودش مطابق باشد دریافته میتوانیم. انسان، باوجود اختلافات عظیمیکه در بین شان موجو است، عموماً بغیر از ارباب اخلاق شاذہ-میل زیادی بشرف و حق و صدق و فضائل دارند. تربیه صحیح که بر اصولهای عملی ابتنا یافته باشد این میلرا تقویت میدہد، وبالعکس تربیه ناقص انرا فایده نمی بخشد. اینکه پدران برای پسرها حرفت یا پیشه جہت مستقبل آنها مقرر نموده، ایشانرا بمتابعت لازماً تحصیل آن پیشه مجبور بسازند، خلاف اصول علمی تربیه است، زیرا ممکنست که پدر برای اولاد خود طبابت یا قضاوت یا تجاری شرکت سهامی افغان اقتدار و معلومات ندارند مگر بس ۱۶۰۰