Page 197

جلد چهارم (۱۹۲) كتاب دعوی لا يقبل قوله ويحلف على العلم واذا اراد ان يحلفه على الدين اولا فقال الابن لم يصل الي من ميراث ابى شىء وليس على يمين فان ضكم المدعي ومع هذا اراد استحلافه على الدين فله ذلك وان كذبه واراد استحلافه على الدين والوصول جميعًا اختلف المشائخ رحمهم الله تعالى فيه قال عامتهم يحلف مرتين مرة على الوصول على البتات ومرة على العلم بالدين هذا اذا اقر وقال نعم اما اذا انكر ان يكون ابوه مات واراد الغريم استحلافه على ذلك فعامة مشائخنا على ان يخلف مرتين مرة على الموت على العلم ومرة على الوصول على البنات فان نكل حتى ثبت الموت يحلف على الدين على علمه فان حلف لم يكن عليه شيئ وان نكل لزمه هكذا في شرح ادب القاضي للخصاف رح (عالمگيري) مردی مرد و مرد دیگر حاضر کرد بپسر او را در نزد قاضی و دعوی کرد که مرا بر پدرش من از درهم بدرستی که مرده است پدر او و حال آنکه گذاشته او هزار درهم دین است گفته اند علمائے کہ قاضی قاضی او را که بپرسد از مدعی علیه که ایا پدر تو مرده است اگر گفت که آری پس از یوقوت بپرسد مدعی علیه را از دعوایی الی پیر کاوان آن وارث بین پدر خود صحیح میشود اقرار او اگر میکرد از ثلثه دعوی که او را از کار است پس از ان مقدر میکن که زمینه میشود بدین این وارث را اگر منکر شد این وارث از دین بر پدر خود و گذرانید مدعی گواها را باین دین حکم کند قاضی باین دین گرفته میشود از همه ترکه نه از حصه آن وارث تنها زیرا که قضا بسبب گواهان بریکی از وارثان قضا میشود بر کل ایشان اگر اقرار کرد این وارث باین دین و دروغگو کرد او را دیگر وارثان و حال آنکه قاضی حکم نکرد بی اقرار او برادر تا انکه گواهی داد همین وارث بمقر با مردیگر اجنبی بر ثبوت دین بر پدر او پس جایز میشود گواهی او حکم کند قاضی بابت این این حکم بر حصه دارستان انگر گواهی او این دارن مقر برثبوت دین بر پدرخود بعد از انکه قاضی حکم کرده بود بر خوان قبول