Page 641

جلد دوم ۶۳۸ کتاب الشهادة و وقتیکه شاهدان فرع از گواهی خود رجوع کردند تاوانده میشوند و بهمین حکم باتفاق علمای ما است (مجمع الانها) و اگر شاهدان اصل از گواهی خود رجوع کردند و گفتند که ما دروغ گواهی داده بودیم شاهدان فرع را بر گواهی خود پس هیچ تاوانی بر ایشان نیست و همچنین تاوان بر شاهدان اصل نیست اگر گفتند که رجوع کردم از گواهی خود و نه بر شاهدان فرع تاوان است پس باطل میشود حکم قاضی بخلاف پیش از حکم قاضی اگر شاهدان اصل منکر شوند از شاهد گرفتن که ازینصورت حکم نکند قاضی بگواهی شاهدان فرع چنانکه حکم نمیکند بگواهی گواهان فرع اگر گواهان فرع رجوع کنند پیش از حکم قاضی وان قالوا شهدنا هم و غلطنا ضمنوا (هدایه) و اگر شاهدان اصل گفتند که شاهدان فرع را گواه گردانیده بودیم لیکن غلط شده بودیم تاوانده میشوند قال ابو المعالی رحمة الله علیه فی شرح جامع الکبیر فیما اذا شهد الفرعان علی شهادة شاهدین علی رجل انه قتل فلان بن فلان خطأ فقضی بالدية علی عاقلته و قبضها الولي ثم جاء المشهود بقتله حيا لا يضمن الفروع غير ان الولي يرد على العاقلة ما اخذ منهم (فتح القدير) گفته است ابوالمعالی رح در شرح جامع کبیر در ان مسأله که اگر شاهدان فرع شهادتی دادند بر شاهدی دو شاهد بر مردی که بدرستی انمرد فلان پسر فلان را بخطا کشته است پس حکم کرد قا بدیست او بر عاقله انمرد و قبض کرد ولی کشته شده آن دیت را بعد از ان زنده آمد انکسیکه شاهدی داده شده بود بکشتن او تاوانده نمیشوند شاهدان فرع مگر اینست که ولی مرد میکند بر عاقله او انچز مرا که گرفته است از ایشان و لورجع الاصول والفروع جميعا يجب الضمان عند الشيخين رحمهما الله تعالی علی الفروع وان قال شهود الفروع کذب شهود الاصول وغلطوا اتمناهالم يلتفت الى ذلك لايجب الضمان عليهم (هدایه) و اگر شاهدان اصل و شاهدان فرع همه ایشان رجوع کردند از گواهی خود واجب میشود تاوان بر شیخین