Page 547

(٥١٧) ( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ ) محرم سال هزار و سه صدو چهار هجری مطابق ایت ئیل ترکی عنوان فرمان و ابتدای حکم را چنین دادند که هرگاه شخصی عمداً بقتل کسی اقدام نموده بمقتش رساند و برقاتل ثابت شود باید بحکم شرع قصاصش کنند و در صورتی که ورثه مقتول متعدد باشند و از جمله یکی بدیت را ضی شود بقاتل براء عفو کنند چون بامر کتاب قصاص و کشته نمیشود و دیه لازم میگردد حکم است که دیه را فورا در همین سال گرفته بورثه مقتول رسانند و هرگاه از روی سهو و خطا قتلی واقع شود میباید دیه آن درسه سال گرفته شود و هرگاه در لشکری کسی از دست کسی کشته و حکم دیت براهل رایت گردد باز مردم حرفه ور کسی کسی را بکشد و برکسبه آن پیشه انداز دیت شود در سه سال هرسالی هزار و یکصد و شصت و شش روپیه و دو عباسی از اهل رایت و هم پیشگان قاتل که شرعاً عاقله گفته میشوند گرفته شود واگر جرم لازم داشت بقدر استطاعت از شخص قاتل مقرر است که سیاستاً بگیرند لیکن بعد از کامل رسانیدن وجه دیت و اگر کسی شریر و مفسد و بدکش باشد و شخصی را بقتل رساند باید نظر بشرارتش مساوی دیه جریمه ازوی حصول نمایند واگر بسیار تر شریر باشد از خود وقوم و تابعان و منسوبانش دو چند و سه چند وجه دیت جریمه گرفته شود واین امر حکمیست که سیاستاً وجه جریمه را برذمه قبول نهاده بدهند تابیکان سکنه ممالک آسوده بوده دست بدان از گریبان زیست و گذران شان کوتاه باشد بالجمله کلمه محض استحضار خواطر تمامت مردم سکنه مملکت افغانستان رسمیل اشتهار بمکان داده و نشر فرموده شد و همدرین هنگام رسائل ناجیه واساس القضاه و هدایت الشجعان و نصایح الصبيان و شهاب الحساب بامر حضرت والا تالیف و باسمه شده در تمام مملکت متوجه نشر شد که بمسائل ضروریه دین و امور جهاد و تهذیب اخلاق و ادب و هندسه و اعتقاد حقه اجمالاً بدانند وكأفا وكامل ودانا وجاهل همه رهسپار اتفاق شده نيك را از بد امتیاز نمایند و از هريك از رسائل جلدی از حضور انور والا بسردار عطاالله خان لفتننت کرنيل بهادر سفیر انگلیس که مأمور اقامه کابل بود داده شد و از انسوی قاضی سعد الدین خان و کرنیل رجوی که باغتابیان خود در روز بیست و پنجم ماه ذی الحجه سال گذشته چنانچه از پیش رقم کشت وارد منزل غزنك شده بود همچنان راه پیموده روزغره ماه محرم در منزل چتمه شیر و از انجا دردهنه غوری فرود شدند و از آنجا در روز سوم ماه مزبور بنابر تنگی راه خود کرنیل رجوی باسواران نظامی وهفت صدبار اشتر کسمریت درموضع دهن کیان فرود شده درنك كرد و روز چهارم ماه کینان کان که ازسبب مسطور بازمانده بود براه افتاده با کرنیل رجوی پیوست و همدرینروز سپهسالار غلام حیدر خان چرخی که از سبب بغاوت | | محار به سپهسالار مردم ساو و گلان چنانچه از پیش مذکور شد از حضور اقدس والا رخصت مراجعت یافته رهسپار لغمان شده | | غلام حیدر بود در زمینه کا مابین بدیع آباد و بصرام واقع است فرود شد و در روز دوشنبه پنجم ماه تهیه اسباب حرب نموده | | خان با بغاه ساو وگلان در روز جمعه نهم ماه بمحاربه پرداخت و هزار و هفتصد تن ازبغات را خون ریخته بقتل رسانید و همدرین روز کرنیل مکلین نام انگلیسی که پس از جدا شدن مسترمرية و كبطان دلاسو درسر حد كشك وراه سيار شدن ایشان بجانب دهنه ذوالفقار بعزم دیدن شهر هرات ره نورد گشته بود وارد رباط غوریان واقع یکمنز سنگی هرات شد و سپهسالار فرامرز خان رستم علیخان برادر حسی خود را باصد سواره نظام باستقبال او كماشت و با اعزاز واکرامش آورده درباغ شهزاده ملك قاسم فرودش آورد و مراسم مهمانی را بوضع و آداب الصاقی نسبت بدو مبذول برد و از انسوی سپهسالار غلام حیدر خان فتح یاب گردیده در روز یکشنبه یازدهم ماه محرم با افواج و اتوایی که همراه داشت بعساکر دره نور وظغان پیوسته در يك لشکرگاه فرود آمد و چهل تن از مردان وزنان مردم گلان را دست گیر کرده دیگران از هیبت سپاه پادشاهی فرار کرده در دره پیچ قرار گرفتند و مردم ایلمجاری نواحی جلال آباد ولغمان بامر سپهسالار بکوه بر شده چندتن از باغیان را کشته سرهای ایشانرا بریده در عسکرگاه آوردند بعداز موضعی که بودند کوچ کرده باقامت سپاه وارد شمل شدند و از انجا کلان منزل سوتی مرد وزن اسیر گرفته صده تن دیگر از بغاة را در فراز ونشیب عرض راه بکشتند و جمعی که از خوف درخایهای تاريك پناه گزیده و سپاهیان نظام آتش زده بتمامت آبادانی ایشانرا بسوختند همه در زیر خاك از صدمه آتش سوخته وهلاك كشتند چنانچه اجساد ایشان در وقتیکه سپاهیان بطمع مال خاك را دور میکردند از زیر خاک ظاهر میشدند و نیز