Page 477

( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ ) مطلب گرائیده در باب پل خاتون سخن آغاز کرده گفت که در منزل کهسان اظهار کرده بودم و تنها اقرار کردم و وعده داده بودید که از سرخس برای جناب وزیر دولت خارجه لندن خبر داده ام که روسی مرتکب تصرف پل خاتون شده اند باید ازین جسارت بازداشته شود و من گفته بودم که با علیحضرت والا اطلاع میدهم و تنها معطل بجواب وزیر خارجه گذاشتید اینرا که انه منشوریکه از پیشکاه حضور اقدس والا در باب پل خاتون شرف صدور یافته بود بوی نشان داد و چون مرقوم بود که بهر صورت که باشد روسیان پل خاتونرا بگذارند او اینحکم را خوانده اظهار کرد که وزیر خارجه انکار داده است که با میر اطوار روس خبر دادم که در وقت ورود کمیشن دولت بریطانیه بسرحد هرات چنین حرکت ناشایست از کار گذاران امپراطوری صادر گردیده است اگر پل خاتون را واگذار نشوند سخن حدبخشی انجام نمیشود لهذا درینروزها سواران روسیه پل خاتون را واگذار خواهند شد و قاضی بارانکه اینکه اصل سخن را معلوم نماید در جواب او گفت که پس بحکمران هرات میباید بفرمائیم که بعد از فرو گذاشتن روسیان پل خاتونرا محافظ در آنجا مامور کند و جنرال لمسدن که هنوز حقیقت حال معلومش نبود گفت شما محافظ مأمور نکنید زیرا که مردم شما مدتهاست که از موضع گلیران پیشتر نرفته اند قاضی در جوابش گفت که مردم ما از راه تاخت و تاز تا سرخس رفته اند و امراء و سلاطین سابقه افغان که اکثر بندرات را بی حارس میگذاشته اند باعث عدم حقیت دولت ایشان نمیشود و عدم مداخلت ما در چنین مواضع از سبب اغتشاش و پریشانی داخله مملکت بوده چنانچه در بعضی اوقات بادغیسات هم در تصرف سلطنت نبوده و کسی دیگر هم تصرف نشده و ازین مقولات مستفاد نمیشود که رفته رفته و گفته گفته سند و دلیل نبودن پل خاتون از افغانستان بروی کار خواهد آمد چنانچه خود شما در کهسان اقرار بر بودن پل خاتون از افغانستان داشتید و او بگفتار قاضی سعد الدینخان اعتراف کرده از روی اقرار گفت که سخنان شما همه صحیح و درستست کسی نخواهد گفت که پل خاتون از افغانستان نیست اما درینوقت بمحض رفتن روسی از پل خاتون سواران افغانی در آنجا بروند که هتك حرمت امپراطور شده روسیان دشوار مییابد اینرا گفته از قاضی سوال کرد که علاقه پنجده قبل ازین مسکن کدام طائفه بوده او مفصلاً شرح داد که در ازمنه سابقه عطاء الله خان تم جمشیدی حال معروف بسباق سلمان در آنجا متوطن بوده و از آسیب ترکمانهای دست اندازی ترکمان از آنجا بیرون شده طائفه ترساری آن علاقه را از بزرگان جمشیدی که صاحبانش بودند برای اقامت و زیست خود التماس کرده مسئول ایشان قبول گشته قدری مالیه بعهده گرفته متصرف شدند و پس از روی طائفه ار ساری نیز از آنجا آواره و فراری گشتند و پس ازان در وقت استیلای دولت ایران بسر خس مردم طائفه تیکه از آنجا فرار اختیار کرده بمرو قرار گرفتند و طائفه سارق را بتغلب از مرو بیرون کردند و از ایشان اندکی جانب ترکستان رفته اکثری در علاقه پنجده مأوا گزیدند و از خان آقای جمشیدی اسندهای توطن در آنجا کرده پس از پذیرفتن او سالیانه دو هزار طلای یکمثقاله مسكوك يا لنگر باسم مالیه بر ذمه گرفته اداهمی کردند و جنرال لمسدن بتمامث این تشریح و تفصیل او را تصدیق کرده اظهار کرد که میباید بر طبق همین گفتار از مردم سارق خط گرفته شود زیرا که در تفلیس پرنس وايدا کاف کار سا کاف شهزاده روسی حکمران تمام ترکستان از در منازعه با من گفت که علاقه پنجده از مملکت افغانستان نخواهد بود نادیر وقت گفتگوی سندی بخط و مهر آن مردم در دست باشد که جواب دولت روس گفته شود و ازین اظهار و بیان او قاضی سعد الدینخان امین الله خان حاکم پنجده را با برادرش بلندكتوش خان مأمور خط گرفتن از مردم متوطنه پنجده نموده ایشان بخط گرفتن پرداختند و بروز دوشنبه دوازدهم ماه صفر اعلیحضرت والا حکمران هرات را فرمان کرده ارقام فرمود که در هرات مراجعت کرده تاهنگام شروع بکار تعیین حدود دیگر امور هرات را نظم و نسق نهاده در استحکام آن پردازد کذا گر دولت روس اقدام مخالفتانه نماید جواب جسارتش داده آیدو هم امر اشرف نفاذ یافت که چريك از خانه کمیشن دولت انگلیس که هشتصد تن بودند يك دست سراپا لباس نظامی و يك جلد پوستین و يك جلد پوستین بچه و يكزوج جوراب و يكزوج دست کش و هر اسی يك تخته سرکش که از کابل فرستاده شده بود با يك توپ ترکی از ولم هراتی برسم انعام بدهند که در زمستان مجائیکه قشلاقی میگزینند از سرما آسیب نبینند و او بر وفق حكم اقدس والا