Page 160

(١٥٣) (جلد اول) (ذکر وقایع عهد سلطنت دومی شاه شجاع) (سراج التواریخ) خبر داد که از کشتن فرو گذاشته با امیرکبیر در غرق شدن همرائی نکند و امیرکبیر بواسطۀ که مادرش از ذرك زادگان قزلباشیه کابل و ترك بود زبان ترکی میدانست سخن او را شنیده بافرزندانش از کشتی فرود آمده از عبور کردن باز ایستاد و کاشنگان امیر بخارا هر چند او را در سوار شدن بکشتی و گذشتن از دریا سعی کردند امیرکبیر نشنیده بباران خویش فرمود که هر آینه از غرق گردیدن بخون خویش غلطیدن اولی است زیرا که بکشته شدن از ضرب تیغ ستم بیدریغ امیر بخارا در روزگار یادگار میماند و در غرق شدن ازین جوی که نسبت بمهمان خویش نموده است کسی بزبان نمیآرد پس باهمراهان و فرزندانش جانب بخارا مراجعت کرده همچنان تحت الحفظ راه می پیمود که برف بسیار باریده همه را مشرف بهلاکت ساخت چنانچه بعضی از شهزادگان نوجوان از شدت سرما از تکلم بازماندند و امیر كبير هريك از خدمۀ رکاب را امر کرد که یکیک از شهزادگانرا در کنار خویش گرفته بتف آه گرم بدارند تا از برودت هلاك نشوند خلاصه بکمال زحمت و مشقت وارد بخارا شدند و امیر بخارا خرحی را که در ورود اول بار مقرر کرده بود و با وجودیکه کفایت قوت لایموت ایشان را هم نمیکرد ایندفعه موقوف نموده امر کرد که امیر کبیر را بضم نطرسند با فرزندانش نگاهداشته دیگران را رخصت رفتن دهند که بهرجا بخواهند رفته با امیر کبیر نباشند و ایشان بالاجباره یکخوارگی بکشیده از بخارا بیرون شدند تا که سردار محمد افضل خان و سردار محمد اکبر خان و سردار محمد اعظم خان و سردار شیر علی خان پسران امیر کبیر و سردار سلطان احمد خان و سردار محمد عمر خان وغیره برادر زادگان او با بعضی از خدمتکاران که مجموع هفتاد تن میشدند بغیر از بخارا راه فرار جانب موضع چراغچی پیش گرفتند و از خوانین میرزا عبدالرزاق خان مستوفی و میرزا عبدالسیمع خان قزلباش وغیره چندین نامی دیگر همچنان در بخارا ماندند و امیر نصرالله خان از گریختن سرداران آگاه گشته هفت هزار سوار بتعاقب ایشان بتاخت که از راه بر گردانند و اگر ستیزند خون ایشانرا بریزند والا دستگیر کرده باز بحیز آورند و ایشان در موضع چراغچی بسرداران رسیده دائره سان اطراف ایشانرا گرفته با هم در آویختند و تا که گلوله و باروت داشتند بخارائیانرا از خود باز داشته خون بسیار کس از ایشانرا بریختند و آخر الامر که سامان محاربه تمام گشت بخارائیان هجوم آوردند همه را دستگیر کردند و از سرداران سردار محمد افضل خان و سردار محمد اکبر خان وسردار سلطان احمد خان جراحت یافته سردار سمندر خان و جهان گل خان ناصری مقتول واکثر از همراهان ایشان زخم دار گشتند و بخارائیان سردارانرا بازهم باشکال در بخارا برده بامر امیر آنها همر محبوس کردند (ذکر حادثات زمان حکومت شاه شجاع) (در کابل بعد از فرار کردن امیر کبیر) چون شاه شجاع بمسند حکومت کابل و قندهار و غزنین و جلال آباد متمکن گشت ملانعبدالشکور خان را که از سی سال مخارجانش بود و هم رکاب شهزاده محم دتیمور درك سعادت حضور حاصل کرد بنائب الحکومتی کابل سرافرازی داد و او با وجود مرض لازمة ضيق النفس صعب العلاج بدادرسی و باز پرسی امور هم بستگی و محتاج پرداخته رعایا را از شنیدن عرض ایشان مرفه الحال همی ساخت و در خلال این احوال مردم علاقۀ زرمت از دادن مالیه دیوانی سرباززده کار گذاران سلطانی را جواب دادند و علاوه بران با مردم غلجائی آن نواحی که در حین ورود موکب شاهی بغزنین و کابل جبهه سای سدۀ علیای سلطنت نشده بودند اتفاق کرده طریق رهزنی پیش گرفتند و شاه بضوابدید سران سپاه انگلیس کپطان او ترم نامی را بافوج و توپخانه و خوانین قندهار که با سواران ملکی آن دیار رخصت مراجعت حاصل کرده بودند از کابل بهلاکت آن گروه شریر کاشت و خوانین قندهار را فرمود که پس از انجام خدمت آنمقام بموطن و مسکن خویش روند و ایشان داخل کوهستان زرمت شده مردم فتنه جوی مفسده خوی آنجا را گوشمالی بسزا داده بسیاری از اشرار را از دم تیغ گذرانیده قلاع ایشانرا خراب ساختند بعد خوانین قندهار راه دیار خویش پیش گرفته کپطان اوترم بافوج انگلیسیه که از پیش همرکاب شاه مامور شده بود و این وقت در زرمت رفته کار آنجا را راست کرده از راه شالکوت بلوچ راه کشور هند برداشت و چون وارد خاك بلوچستان شد محراب خان بلوچ را که در هنگام عبور موکب شاهی جانب قندهار چنانچه از پیش رقم کشت سرکشی نموده بود پیش نیامده سرزنش و گوشمالی نموده در مملکتش خرابها آورد و ازین روز بعد تا که اولاد و احفادش در حمایت دولت انگلیس ذکر حادثات زمان حکومت شاه شجاع