Page 264

فردی سوم عين الوقايع صفحه ۵۷ و تعزیه داری مجیدا شده آنموقوف باشد خصوص در هرات که روز قرائت آن فرامین علما و سعید را ععاً بمسجد جامع خواسته و پیشتر یافت که آنها را بقتل میرسانند تقریباً هشت هزار از شیعیان هرات سرتاسر اهن بیالای فرستاده و متجاوز از چهارصد نفر سپاهی بنده دار تشیع که بجز و نظام بودند هر کدام با اسلحه خود مهیا و فارع شده بودند وقتی خطیب بمنبر رفت حکومت و سپهسالار نیز پای منبر حضور داشتند و جمعیت اهل تسنن بیش از هفتاد هزار نفر رعیت و سپاه بود در خطیب معروض در دو تکبیر بعد از قرائت فرامین کیفیت جماعة مسلّح وقتل خلیفه عثمان را بیان کرد و بتأکید بر انواشت که جُهّال را بصرافت فساد آور و سید سپهسالار خوش نیت و نایب الحکومه نیک فطرت که از جانب امیر عبدالرحمن خان ضمام حفظ مال و جان اهل تشیع بودند وضع را مغشوش دیدند و فوراً امر کردند که خطیب سکوت اختیار نموده از منبر بزیر آید و سپاه و عماره فرمان دادند که علمای شیعه را سلامت بخانه آنها برسانند و مانع شرارت جُهّال شوند با وجود این بچند نفر صدمه زیادی رسید امّا حُسن تدبیر سپهسالار در آنروز مانع قتل چندین هزار جمعیت شد بدلیل اینکه بسیاری خوانین و صاحب منصبان و اجزاء خود حکومت و سپهسالار هم شیعه بودند هرگاه پا بزد و خورد بمیان می آمد هیچکس خود دار نمیشد که دو مفسده بزرگ سر پا میشد قاضی ملاحسین هراتی و آخوند زاده ملا محمد سر مدرس مدرسه که والی هرات که از فضلای زمان است بنصیحت جُهّال کوشید و اقارب و انشاب خود را روزاً مأمور سر راهی و محافظت شیعیان نمود هرات می نمودند و الحق آن دو نفر جای تحسین دارند که تعدی بائسیان روا دار نبودند چون کیشرط تمدّن حفظ نوع است وقتی که بدین دکلر بکسی شریک باشد قتل او بدون قواعد شرع محمدی و خلاف طریقه بدی است خدا رحمت کند مرحوم حاجی میرزا ابوالقاسم بعده تمویسا و طایفه او در اوایل حکومت اعلیحضرت آصف الدوله که اتالی خراسان بواسطه حرکات خلاف جُهّال بهردیان مقیم مشهد دست تعدی گشوده بقتل و غارت یهودیان اقدام نمودند و آنها هم از راه حیل اظهار سلماً کردند چنانچه اکنون هم بهمان مسلک خود را جدید الاسلام مینامند و بمسابقه منازل مسلمانان آمد و شد میکنند و دست همه چیز میزنند و خود را نجس نمیدانند و حال انکه بکفر غسالی ندارند چنانچه کراراً بخیانت قلت و دولت ایران اقدام کرده و ثبوت خیانت آنها نزد عموم اهالی خراسان شده است که حقوق تمام مردم را بجمله میخورند و از میان میبرند و خارجه را بخود مرتی قرار میدهند باز میگویند مظلوم واقع شده ایم خلاصه با وجود پیسی و دشمنی این یهودیان که دشمن دین و مال و جان اسلامند بر قتیه عدالت آصفه اعظم با کیزہ طینت ایران در مقام انصاف متصلاً در انخراسان نوشت که باید تعد در باره یهودیان نشود و از کشتن شما و در امان باشند زیرا هر یک از ملل کفار که جزیه میدهند با در نیستی باسلام نمایند رعایت شأن واجب است و انگاه قومی که زیر دست و قلیل باشند و تبقیت و فروتنی بملت و دولت بزرگی داشته باشند و بلجاء امید و پناه دهنده و حمایت کننده خود آنملت را بدانند ظلم بر آنها نباید روا دار شد و و حفظ مال و جان آنها باید کوشید اگر کمان کشی از غره قصد صید کند نه مرغ بسته بر پا که در قفص داری پس ببین تفاوت ره از کجا است تا بکجا رجال دولتیه ایران درباره کفار انطیور مهربانی و عدالت دارند اما ملت افغانستا سنی هم کیش و هم طریقه خود که بخدا و رسول و قرآن یکدیکر شریکند همه وقت در اد ام تعدی و قتل و غارت میباشند فرضاً امیرعبدالرحمن خان باقتضای وقت و پیشرفت امور سلطنت خود انیطور حکمی نمود اما در سن تمام روسای ملکی و نظامی در محافظت غربا بایشیه تأکیدات زیاد کرد باید دانسته شود که بر اسایر ملت افغانستان مثل قاضی و آخوندزاده قاضی محمد هراتی که برد و این وقایع در سنه ۱۲۶ اتفاق افتاد