{"book":"adl1214","page":264,"text":"فردی سوم عين الوقايع صفحه ۵۷\nو تعزیه داری مجیدا شده آنموقوف باشد خصوص در هرات که روز قرائت آن فرامین علما و سعید را ععاً بمسجد جامع خواسته و پیشتر\nیافت که آنها را بقتل میرسانند تقریباً هشت هزار از شیعیان هرات سرتاسر اهن بیالای فرستاده و متجاوز از چهارصد نفر سپاهی\nبنده دار تشیع که بجز و نظام بودند هر کدام با اسلحه خود مهیا و فارع شده بودند وقتی خطیب بمنبر رفت حکومت و سپهسالار نیز پای منبر\nحضور داشتند و جمعیت اهل تسنن بیش از هفتاد هزار نفر رعیت و سپاه بود در خطیب معروض در دو تکبیر بعد از قرائت فرامین\nکیفیت جماعة مسلّح وقتل خلیفه عثمان را بیان کرد و بتأکید بر انواشت که جُهّال را بصرافت فساد آور و سید سپهسالار\nخوش نیت و نایب الحکومه نیک فطرت که از جانب امیر عبدالرحمن خان ضمام حفظ مال و جان اهل تشیع بودند وضع را\nمغشوش دیدند و فوراً امر کردند که خطیب سکوت اختیار نموده از منبر بزیر آید و سپاه و عماره فرمان دادند که علمای شیعه را سلامت\nبخانه آنها برسانند و مانع شرارت جُهّال شوند با وجود این بچند نفر صدمه زیادی رسید امّا حُسن تدبیر سپهسالار در آنروز\nمانع قتل چندین هزار جمعیت شد بدلیل اینکه بسیاری خوانین و صاحب منصبان و اجزاء خود حکومت و سپهسالار هم شیعه\nبودند هرگاه پا بزد و خورد بمیان می آمد هیچکس خود دار نمیشد که دو مفسده بزرگ سر پا میشد قاضی ملاحسین هراتی\nو آخوند زاده ملا محمد سر مدرس مدرسه که والی هرات که از فضلای زمان است بنصیحت جُهّال کوشید و اقارب و انشاب خود را\nروزاً مأمور سر راهی و محافظت شیعیان نمود هرات می نمودند و الحق آن دو نفر جای تحسین دارند که تعدی بائسیان\nروا دار نبودند چون کیشرط تمدّن حفظ نوع است وقتی که بدین دکلر بکسی شریک باشد قتل او بدون قواعد شرع محمدی\nو خلاف طریقه بدی است خدا رحمت کند مرحوم حاجی میرزا ابوالقاسم بعده تمویسا و طایفه او در اوایل حکومت اعلیحضرت\nآصف الدوله که اتالی خراسان بواسطه حرکات خلاف جُهّال بهردیان مقیم مشهد دست تعدی گشوده بقتل و غارت یهودیان\nاقدام نمودند و آنها هم از راه حیل اظهار سلماً کردند چنانچه اکنون هم بهمان مسلک خود را جدید الاسلام مینامند و بمسابقه منازل\nمسلمانان آمد و شد میکنند و دست همه چیز میزنند و خود را نجس نمیدانند و حال انکه بکفر غسالی ندارند چنانچه کراراً\nبخیانت قلت و دولت ایران اقدام کرده و ثبوت خیانت آنها نزد عموم اهالی خراسان شده است که حقوق تمام مردم را\nبجمله میخورند و از میان میبرند و خارجه را بخود مرتی قرار میدهند باز میگویند مظلوم واقع شده ایم خلاصه با وجود پیسی و دشمنی\nاین یهودیان که دشمن دین و مال و جان اسلامند بر قتیه عدالت آصفه اعظم با کیزہ طینت ایران در مقام انصاف متصلاً\nدر انخراسان نوشت که باید تعد در باره یهودیان نشود و از کشتن شما و در امان باشند زیرا هر یک از ملل کفار که جزیه میدهند با\nدر نیستی باسلام نمایند رعایت شأن واجب است و انگاه قومی که زیر دست و قلیل باشند و تبقیت و فروتنی بملت و\nدولت بزرگی داشته باشند و بلجاء امید و پناه دهنده و حمایت کننده خود آنملت را بدانند ظلم بر آنها نباید روا دار شد و\nو حفظ مال و جان آنها باید کوشید اگر کمان کشی از غره قصد صید کند نه مرغ بسته بر پا که در قفص داری پس\nببین تفاوت ره از کجا است تا بکجا رجال دولتیه ایران درباره کفار انطیور مهربانی و عدالت دارند اما ملت افغانستا\nسنی هم کیش و هم طریقه خود که بخدا و رسول و قرآن یکدیکر شریکند همه وقت در اد ام تعدی و قتل و غارت میباشند\nفرضاً امیرعبدالرحمن خان باقتضای وقت و پیشرفت امور سلطنت خود انیطور حکمی نمود اما در سن تمام روسای ملکی و نظامی در\nمحافظت غربا بایشیه تأکیدات زیاد کرد باید دانسته شود که بر اسایر ملت افغانستان مثل قاضی و آخوندزاده قاضی محمد هراتی\nکه برد و\nاین وقایع در سنه ۱۲۶\nاتفاق افتاد","chars":3192,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl1214/00264.jpg","first_page":1,"last_page":586,"title":"Kitāb-i baḥr al-favāʼid : kullīyāt-i Riyāz̤ī : fihrist-i davāzdah kitāb-i dīvān-i Riyāz̤ī, majmūʻah-ʼi kih ānhā mawsūm bi-kitāb-i mustaṭāb Baḥr al-favāʼid ast کتاب بحر الفوائد : کليات رياضى ؛ فهرست دوازده کتاب ديوان رياضى، مجموعۀ که آنها موسوم بکتاب مستطاب بحر الفوائد است","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl1214/264","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl1214/canvas/264","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl1214/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl1214_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}