Page 17

-۱۷۰- سلطنت دوم امیر دوست محمد خان مراجعت امیر بکابل باشور و شعف استقبال شد زیرا ملت بعد از آنقدر انقلابات و تجارب تلخ تسلط اجنبی ، انتظار پادشاهی را داشت که از خود شان باشد و مملکت را آرام سازد اما این دفعه نیز امیر بیش از ربع افغانستان را در تحت اختیار خود نداشت زیرا تنها کابل و غزنی و جلال آباد در تصرف او بوده ـ قندهار در دست کهندل خان و برادران اعیانی اش بصورت مستقل اداره میشد و هرات در تحت زمامداری یار محمد خان الکوزائی از سلطنت مرکزی مجزا و ولایات ماورای هندوکش هم در تحت رسوخ میرها و والی های محلی قرار داشتند . بنابران باز مهمترین مسئله که در برابر امیر در سلطنت دومش عرض اندام میکرد، همانا وحدت بخشیدن افغانستان بود و این در حقیقت تعقیب و تکمیل پلان ناتمام سلطنت اول او بشمار میرفت. ولی این بار تجارب گذشته بالاخصه مشاهده قوه و قدرت انگلیس که در هند ملاحظه کرد، بردامیر را محافظه کارتر از سابق ساخته بود و همین مسئله سبب شد که پلان اصلاحات داخلی را برا ستقلال سیاسی مقدم تر بسازد و در روابط خارجی خود نهایت احتیاط را کار فرماید، بـه معاهدات خود با انگلیس بکمال دقت و پابندی رفتار نماید و حتی در سیاست داخلی نیز از کمال مسامحه کار گرفته با هیچکس علناً نپیچد و پلان اتحاد ملی و وحدت بخشیدن افغانستان را که آرزوی بزرگ او بود ـ با بسیار محافظه کاری و تأنی در دست اجراء بگیرد چنانچه روی همین اساس بود که الحاق قندهار ۱۵ سال و الحاق هرات ۲۰ سال وقت گرفت و در سمت ولایات شمالی که بدست میرهای محلی اداره میشد نیز با نهایت خاموشی اقدامات کرده بطور غیر محسوسی تدریجاً آنهارا به حکومت مرکزی مربوط و تابع ساخت ولی الحاق قطعی و مستقیم این ولایات باستثنای بلخ تقریباً تا اخیر سلطنت او صورت واقعی بخود نگرفته بود . بهر حال وقتیکه امیر دوست محمد خان زمام امور کابل و توابع آنرا برای بار دوم بکف گرفت مملکت بیش از دوره قبل از استیلای انگلیس ابتر و فقیر بوده امور مملکت داری در اثر سوء اجراءات عمال انگلیس و سپس در نتیجه انقلابات خانمانسوز بکلی درهم وبرهم و مملکت و ملت از همه بیشتر احتیاج به امنیت داشتند تا خرابی های وارده را ترمیم نمایند و امیر نیز تمام هم خود را متوجه همین قسمت ساخته موفق شد که امنیت را در متصرفات خویش تأمین کند . از حیث اینکه اکثر مامورین سابقه از بین رفته و یا در خدمت اجنبی داخل و اعتماد حکومت و ملت را از خود سلب کرده بودند امیر مجبور شد تا زمام امور ولایات را به پسران خویش بسپارد ولی از حیث اینکه میخواست در سیاست داخلی و خارجی از صلح و آشتی کار بگیرد و یک دوره گذشت و متارکه را روی کار آورد، رجالی را که مزاج تند و خلق رزمی داشتند و با دول اجنبی در آویخته