Page 654

(609) سرزمین و مدح گوی مفاخر و شیدای شکوه آن میباشند و محمود چون موجد و پدید آرنده این افتخارات بود در خور این همه ستایش ها شمرده می شد بعضی گفته اند گویندگان عصر محمود در اثر اجباری که سلطان بر آنها می نمود بمدايح وی می پرداختند اما این سخن دور از حقیقت است و بس بعید می نماید چگونه شعرای آن عصر شکست تركمنان و نیایش قدر خان را می دیدند و شکوه و جمال غزنه را مشاهده می نمودند و می دیدند بارگاه خدایگان خراسان و خسرو شرق از شهزادگان و راجگان بلاد مفتوحه و از گنجها و فیلان و سالاران آن مملوست یکباره بوجد نمی آمدند . گویندگان ملی و شاعران بزرگ و با همت و دانشمند را بهتر از این موضوعی در دست نبود و از این جاست که سلطان را با فتح سیاسی فتح ادبی و علمی نیز نصیب شد . قصاید این گویندگان بزرگ همه داستانهای مفاخر و دیوان ملیت است حتی در تشبیب های قصایدشان نیز از همین موضوع خارج نشده اند و کمتر قصیده ایست که در تشبیب آن ذکر بهار و مناظر طبیعی و زیبائی های کهسار کشور ذکر نشده باشد دیوان فرخی و عنصری در حکم شهنامه عصر سلطنت غزنویان است و بجز ذکر شهکارهای غزنه و غزنویان و فضایل و محامد ایشان چیزی دیگر در آن نمی توان یافت در این دوره اشعار گویندگان دو نقطه بارز دارد مدایح و چکامه های درباری و آثار عرفانی و تصوفی که ما هر دو قسمت را در این رساله می نگاریم و از هر دو نوع گویندگان دوره غزنویان باجمال سخن میرانیم البته تفصیل و استیعاب کامل این قسمت وظیفه دانشمندانی می باشد که تاریخ ادبی افغانستان را بر پایه تحقیقات علمی و ادبی می نگارند .