Page 473

(٤٢٨) هر سال همچند انیکه به مال زکوة دادی همان مقدار برسبیل صلات وبخشش بفرزندان رسول (ص) دادی و بشهرها فرستادی و نامهای ایشان در جرائد ثبت بودی و در مملکت او هر کجا مزمنی و نابینائی بودی او را نفقه از بیت المال دادی در سلطنت او دو بار در خراسان قحط افتاد هر نوبت دویست هزار دینار بدر ویشان داد و از عطاها وصلتها که هر روز چنانکه واقع میشد و میداد خود قیاس نتواند کرد و عطای او هزار هزار درم بودی و میانه پانصد هزار و کمترین صد هزار و شعر دوست داشت و شعرا را صلت فراوان دادی و همه را اقطاع و ادرار مقرر کرده بود هر گاه که قصیده خواندندی هزار و دوهزار بدادی افسانه که در امساک سلطان بدان مثل میزنند این است که سلطان در ایام آخر زندگی اموال نفیسه و جواهرات سلطانی را معاینه کرد و بگریست این داستان را سبط ابن جوزی از العابی نقل می کند و نویسندگان متأخر چنین تعبیر می کنند که چون سلطان از ان جواهرات به مردم نداد لهذا بخیل بود ولی این سخن مضحك بنظر می آید زیرا اگر این داستان راست باشد کدام پادشاه در دم مرگ جواهرات خود را به عساکر و رعایای خود بخشیده و خزانه خود را تهی نموده که سلطان محمود چنان میکرد جواهری را که وی از تاج متمردان و کمره راجگان و خزاین دشمنان بزور شمشیر ستده بود و ادامه سلطنت خود را نیز در نظر داشت چرا بمردم می بخشید در حالی که گنجهای وی از درم و دینار مشحون بود دیگر به دادن جواهر ضرورت نمی افتاد در بارۀ گریۀ سلطان نیز اگر راست باشد بهتر از توجیهی نمیتوان یافت که داکتر محمد ناظم در تحقیقات فاضلانه خود نموده است . این اثیر که از مورخان بزرگ و محقق است در این معنی گوید: یمین الدوله خرد مند متدین فیاض وصاحب علم و معرفت بود کتب کثیر بدر باروی تالیف گردید، علمای جهان بخدمت وی رسیدند . او اینها را احترام می نمود و می پذیرفت و تعظیم می نمود و احسان می کرد.