Page 323

(٢٨٧) وعلم بدست می آرد و به سبب ایقانی که بفضیلت آن بر امور دیگر دارد دايم و متصل است و سیری نمیشود و انقطاع نمیپذیرد. اما لذت بدن بستگی بوجود قوت حاسه دارد و به همین سبب منقضی و زایل است و بسرعت تبدل و استحاله می پذیرد. دومین فضیلت لذت نفسانی بر لذت جسمانی وجود نهایت و غایت برای آنست بدین معنی که چون نفس در تکاپوی وصول به مطلوب خود برآمد همینکه بدان رسید سعی او پایان می پذیرد و عملش به انجام میرسد و از شغل خود فراغت حاصل میکند اما بدن هر گاه آرزوی محسوس خود را یافت از ان بهره بر میگیرد و باز صاحب او بحالتی که بود باز میگردد از اینروی حرکت آن دایم و حاجت آن همیشگی است. سومین وجه برتری لذت نفسانی بر جسمانی قوت و ازدیاد آنست زیرا نفس چون بر فضیلتی از فضایل دست یافت و یا لذتی از لذات نفسانی را حاصل کرد بوسیله آن نیرومندتر میگردد و بر آن میشود که برنظیر آن دست یابد و لذتی را که بالاتر از آنست بر آن بیفزاید اما بدن چون بلذت محسوسی رسید بر قوت خویش میافزاید تا بنظیر آن برسد لیکن آنچه بدان میرسد برتر از لذت نخستین نیست بلکه در جنس ضعیف ترویست تر است. فضیلت چهارم لذت نفسانی کمال آنست یعنی هرچه نفس بیشتر بلذات خود نایل شود بیشتر بکمال طبع انسانی نزديك میگردد ولی بدن هرچه بیشتر در لذت جسمانی متغمر و منهمك شود بر قوت بهیمی که در انسان موجود است بیشتر افزوده میگردد و او را از کمال طبع انسانی و شرایط آدمیت دورتر میسازد » (۱) شهید همچنانکه در نزد همه معاصران مقام و منزلتی شایسته داشت گویندگان بعد ازوی نیز او را ستایش کرده و در ردیف رودکی قرار داده اند . از طرز تعریفی که شعرای ما بعد از شعر شهید کرده اند معلوم میشود که غزلهای شهید مورد دلچسپی مردم واقع شده و از آن (١) تاریخ ادبیات در ایران ص ٣٥٤ - ٣٥٥