Page 16

درست يك و نيم برابر مجسمه بزرگتراولی هيكل عظيم ديگر بديد آوردند كه تا امروز در جهان از آن بلندتر و بزرگتر مجسمۀ ساخته نشده و هنوز هم اسباب شگفت بینندگان میباشد تاریخچه بامیان ازعصرکوشانی های بزرگ مخصوصاً ازنيمۀ دوم قرن دوم مسیحی به بعد تا ٦٣٢ مسیحی که سال عبور هيوان – تسنگ چینی ازاندرۀ شهر میبا شد روشن نیست (البته ما خذ چینی از ٤٩٤ تا ٦٣٢ حتی بلند ترتا ٧٢٥ وقت بوقت از ان اسم برده اند ودر طی قرن ٥ آموئیز دو خورن ( مورخ ارمنی بنام ( با میگان ) ازان چاند کری داده ولی از همۀ این ما خذ بیش از تذکر اسم به صورت مختلف چیز دیگر دست گیری نمیکند و تنها همین تذکار اسم نشان میدهد که این دره در قلب هند و کش میان دامنه های پر برف هندوکش و با با به حيث يك كانون مذهبي و يك ایستگاه تجارتی آنقدر شهرت واهمیت یافته بود که نام آن در چهار گرد افق تا نقاط دوردست چین هم برسد . در نیمۀ اول قرن ٧ مسیحی عبور هیوان – تسنگ ازبامیان اوضاع اداری و مذهبی و فرهنگی دره را دفعتاً روشن میسازد به اساس یاد داشت های اوعلاقه بامیان از شرق به غرب دو هزار (لی) واز شمال به جنوب سه صد (لی) « لی وا حد مساحۀ چینی است که در حدود ٥٠٠ متر میشد » انبساط داشت . پایتخت بامیان یا شهر شاهی در مد خل درۀ فولادی طوری افتاده بود كه يك گوشه آن به جدار كبير قريب هيكل ٥٣ متری تماس داشت . مردم بیشتر پوست حیوانات و پارچه های پشمی كم قیمت برك و پوستين و پوستینچه می پوشیدند رسم الخط شان همان رسم الخط معمول تخار ستان بود و زبان ایشان اگر چه از لهجه عمومی ساكنين این ولایت کمی فرق داشت بازهم در طرز کلام تفاوت زیاد دیده نمیشد اهالی از نظر عقیده مذهبی بیشتر پیرو طريقه ( هینا یا نا ) یعنی راه كوچك (٩)