Page 17

(٦) همین عنوان اداره نماید دارنده این وزارت در دفعه اول در قندهار به عنوان دیوان بیگی [امیر دفاتر] قرار یافت که اینک شواهد ذیل را از تشکیل آنوقت حکومت ایران بطور مقایسه و مثال باهم می نگاریم : سرجان مالکم مورخ انگلیس درباره قواعد مالیه در ایران و روابط وظائف دیگر مربوط دیوان اعلی مینویسد که: قواعد مالیه در ایران بر دو نوع است یکی روی کتب که در جمیع ممالك اسلام جاریست و محکمه دیگر هست که آنرا محکمه عرف گویند[ وظائف قضائی وجزائی امور شرعیه را نیز با اداره مالیه بر آمر آن منسوب کرده میگوید] امر قتل را به شرع رجوع کرده بعد از ادای شهادت وفتوای شیخ الاسلام حکم را جاری می کنند قبل از سلطنت نادرشاه افشار آمر محکمه را صدرالصدور و دیگر از صاحب منصبان محاکم عدلی ایران را مفتی مینامیدند در ایام صفویه دیوان عدالت دیگر داشتند و کسی را که بران مقرر بود[دیوان بیگی] مینامیدند و هر قتل و سرقت که در پای تخت وجمیع ممالك محروسه واقع میشد باستحضار وی انجام می یافت منقول است که فیصله و حکم چهار امر مخصوص[دیوان بیگی] بود .علاوه می کند که حکم قتل وهر گونه جزای بزرگ که سابق از صلاحیت پادشاه بود بوکالت خویش شخصی را که بدان عهده بر گماشت دیوان بیگی لقب داد «ص۱۵۳ باب۲۳ تاریخ سرجان مالکم» جناب میر هوتك خان افغان شاعر معاصر اعلیحضرت تیمور شاه مطابق مضمون سرجان مالكم در رثای دیوان بیگی افغانستان چنین می گوید. چو دیوان بیگی از دار فنارفت نمودند از غمش پیر و جوان حیف لقب بودش وکیل الدوله ازشاه مپرس از اعتبارات جهان حیف چو او می بست بار رحلت از دهر زمین افسوس می گفت آسمان حیف.