{"book":"adl1191","page":17,"text":"(٦)\n\nهمین عنوان اداره نماید دارنده این وزارت در دفعه اول در قندهار به\nعنوان دیوان بیگی [امیر دفاتر] قرار یافت که اینک شواهد ذیل را از\nتشکیل آنوقت حکومت ایران بطور مقایسه و مثال باهم می نگاریم :\nسرجان مالکم مورخ انگلیس درباره قواعد مالیه در ایران و روابط وظائف\nدیگر مربوط دیوان اعلی مینویسد که: قواعد مالیه در ایران بر دو نوع\nاست یکی روی کتب که در جمیع ممالك اسلام جاریست و محکمه دیگر هست\nکه آنرا محکمه عرف گویند[ وظائف قضائی وجزائی امور شرعیه را نیز\nبا اداره مالیه بر آمر آن منسوب کرده میگوید] امر قتل را به شرع رجوع کرده\nبعد از ادای شهادت وفتوای شیخ الاسلام حکم را جاری می کنند قبل از\nسلطنت نادرشاه افشار آمر محکمه را صدرالصدور و دیگر از صاحب منصبان\nمحاکم عدلی ایران را مفتی مینامیدند در ایام صفویه دیوان عدالت دیگر داشتند\nو کسی را که بران مقرر بود[دیوان بیگی] مینامیدند و هر قتل و سرقت که\nدر پای تخت وجمیع ممالك محروسه واقع میشد باستحضار وی انجام می یافت\nمنقول است که فیصله و حکم چهار امر مخصوص[دیوان بیگی] بود .علاوه\nمی کند که حکم قتل وهر گونه جزای بزرگ که سابق از صلاحیت پادشاه بود\nبوکالت خویش شخصی را که بدان عهده بر گماشت دیوان بیگی لقب داد\n«ص۱۵۳ باب۲۳ تاریخ سرجان مالکم»\n\nجناب میر هوتك خان افغان شاعر معاصر اعلیحضرت تیمور شاه مطابق مضمون سرجان مالكم\nدر رثای دیوان بیگی افغانستان چنین می گوید.\nچو دیوان بیگی از دار فنارفت نمودند از غمش پیر و جوان حیف\nلقب بودش وکیل الدوله ازشاه مپرس از اعتبارات جهان حیف\nچو او می بست بار رحلت از دهر زمین افسوس می گفت آسمان حیف.","chars":1367,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl1191/00017.jpg","first_page":1,"last_page":103,"title":"Taz̲kār-i dīvān-i humāyūn-i ʻ̄a la, yā, Vizārat-i Mālāyah dar pīramūn-i dāstān-i tārīkhī-i istī-fāʼ-i mumālik-i maḥrūsah تذکار ديوان همايون اعلى يا، وزارت ماليه در پيرمون داستان تاريخى استيفاء ممالک محروسه","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl1191/17","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl1191/canvas/17","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl1191/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl1191_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}