Page 177

تازه نرسیده بود که از راه صواب دور می افتاد از عمر ش شصت و پنجسال گذشته و نشیب و فراز عالم را بسی دیده و آزموده از جهة استحصال سلطنت موروثی ولایت خود چندین رنج و تعب روزگار کشیده و خوب و زشت زمانه را بارها تجربه نموده پس سلطانی که باین صفات موصوف و باوصاف حمیده و اخلاق گزیده بعالم معروف باشد و علاوه بر آن همه مردمان افغانسان را در هر زمان که لوای عزیمت می افراخت آزموده بود که اکثر تیر مدعا بهدف مراد نمیدید و از دست آن مردم جز بلوة یانه بار اقامت در هیچ جا نمیکشید صاحبان خرد عرف ایراد بی بنیاد هر بیخرد را که مطلقا وزنی و وقعی ندارد بمیزان قطع ویقین نمی آرند و سخن بی شاهد دلیل عقلی و نقلی را جز دعوای باطل نمی شمارند ملاحظه باید کرد که آیا سلطان شهید مملکت و اقتدار دولت پایدار سرکار انگلیسه را ندیده و نشنیده بودند بکدام تسلط و دولت خود و بچه خاطر جمعی از اقوام وعوام ولایت خود که دغابازی وفریب سازی شان را بمقامات مشاهده فرموده بودند به آل کار اندیشه نمیکردند وافقان حال میدانند که دوربین تر از اوشان کسی نبوده دیگر آنکه بعد از انبیا واولیا صلوات الله وسلامه ورحمته علیهم سلاطین با تاج و نگین را صفای ذات و اصطفای صفحات از همه کس فائق تر است و بهمه وجه از راه جهالت وغدر و نفاق و سائر ذمائم اخلاق دوراند اگر بالفرض و التقدیر پادشاه غفران پناه را در اول منشاء جهالت مزده آندیا راز اده حرکت با اختیار میبود و حقوق سی ساله نیکوئی صاحبان عالیشان انگلیسه را فرا موش میکرد واحساناث پادشاه کیوان بارگاه انگلستان را ملاحظه نمیداشت پس چرا با مردم فساد کیش موافقت ومرافقت نمینمود واگر تمنای فساد کیشان را اجابت میفرمود چگونه محمد زمانخان مرده زنده میشد حاشاثم حاشا که شاه شجاع الملك مرتکب افعال بیگانگانی مآل نسبت بسر کار ذوالاقتدار انگلیسه شده باشد بر عالمیان ظاهر است که شاه غفران پناه سر و ناموس ومال خود را در راه موافقت وموالفت سرکار انگلیسه باخته و اولادش نیز دولتخواهی این سر کار بهیه را نگاه داشته دیده و دانسته خودرا از جهة یگانگی ومواحدت سرکار نامدار ممدوح خراب ساخته اند البته گرفتن خون سلطان شهید و بجا آوردن ننگ اولاد و عیالش بر ذمت همت پادشاه کیوان بارگاه انگلستان واجب ولازم است و چونکه راقم این اخبار صحت آثار را کوائف مقدمات قندهار و حقائق معاملات مردمان آن دیار صحیحا وصریحاً واضح و روشن نشده بود ازین باعث بتحریر آن نه پرداخت و بر همان بیان مجمل ومفصل احوال کابل نامه را مختتم رسانخت. تمام شد به تاریخ ۲۵ شهر ذی الحجه سنه ۱۲۷۸ هـ مطابق ۲۴ ماه جون ۱۸۶۲ ع. Ludhiana, Matba'a-ye najma' al-Bahrayn. (۱۶۴)